|
|
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Y Zestawienia bylin | kwitnienie | wymagania siedliskowe | wysokość | zastosowanie | dekoracyjność |
Acaena microphylla – acena drobnolistna
Pochodzenie i opis: Pochodzi z Australii i Nowej Zelandii. Wysokość do 5-10cm. Tworzy zwartą darń. Rozrasta się dzięki płożącym się pędom. Liście są drobne i przypominają nieco liście róży, są szarozielone lub brązowe. Kwiaty niepozorne, z białymi pylnikami, zebrane w jeżowate główki na szczycie pędów kwiatostanowych. Kwitnienie w VII-IX. Znacznie bardziej dekoracyjne są kolczaste owocostany z czerwonymi kielichami. Owocostany pojawiają się już w VIII i utrzymują na roślinie przez kilka miesięcy. Gatunek szybko się rozrasta i może stać się ekspansywny. Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste. Doskonale czuje się na glebach suchych i jałowych, najlepiej lekko wapiennych. Nie lubi jedynie gleb ciężkich (łatwo wtedy zagniwa i gorzej znosi zimę), wymaga więc dobrego drenażu. Jest mało wytrzymała na mróz, nadziemne części mogą przemarzać. Uprawa: Gatunek łatwy w uprawie. Na zimę warto zabezpieczyć rośliny lekkim okryciem. Rozmnażanie: Przez wysiew nasion w XII-III po przemrożeniu. Po przeniesieniu do pomieszczenia o temperaturze 10-15˚C nasiona kiełkują w ciągu 2 tygodni. Najlepiej jednak rozmnażać przez sadzonkowanie rozłogów w VIII-X, w inspekcie pod oknami, gdzie ukorzeniają się na wiosnę. Można też dzielić rozrośnięte egzemplarze jesienią lub wiosną. Zastosowanie: Doskonale nadaje się do zadarniania niewielkich powierzchni w ogrodzie skalnym lub wrzosowiskowym, do obsadzania szczelin między płytami chodnikowymi. Może być także stosowana zamiast trawnika w miejscach, gdzie trawa nie chce rosnąć. Jest cennym gatunkiem do okrywania dziur po przekwitniętych roślinach cebulowych. Zalecane połączenia: Bardzo dobrze komponuje się z trawnikiem, z krzewami róż a także z niskimi odmianami krzewów iglastych. Odmiany: - Kupferteppich – liście ciemniejsze niż u gatunku, jesienią przebarwiają się na czerwono, bardziej wytrzymała na mróz
Acanthus longifolius (A.balcanicus, A.mollis) – akant długolistny Dekoracyjność: Piękne kłujące liście, groniaste kwiatostany. Pochodzenie i opis: Pochodzi z południowo-wschodniej Europy. Wysokość do 100cm. Liście duże, pierzastodzielne. Kwiaty białe lub różowe, zebrane w długie, rzadkie, miękko owłosione kłosy. Kwitnienie w VII. Wymagania: Wymaga stanowiska słonecznego, ciepłego, osłoniętego od wiatrów, gleby żyznej, przepuszczalnej, wapiennej. Łatwo przemarza. Uprawa: Na zimę wymaga okrycia stroiszem. Rozmnażanie: Z nasion w II-III w ciepłym inspekcie. Siewki pikuje się pojedynczo do doniczek. Przez pierwszy rok siewki uprawiane są w inspekcie lub w szklarni, dopiero w drugim roku mogą być wysadzane do gruntu. Można też rozmnażać akant przez podział i przez sadzonki korzeniowe. Zastosowanie: Przede wszystkim jako roślina amatorska oraz do kolekcji dydaktycznych. Dekoracyjne liście są znanym motywem dekoracyjnym w architekturze.
Achillea filipendulina (A.eupatorium) - krwawnik wiązówkowaty (k.talerzowaty)
Pochodzenie i opis: Z Kaukazu i Azji Mniejszej. Wysokość 100-150cm. Pędy sztywne, proste, nierozgałęzione. Liście pierzaste, pokryte ostrymi szarymi włoskami. Koszyczki kwiatowe małe, żółte, tworzą baldachogrona. Kwitnienie przypada od poł.VI do k.VIII. Kwiaty są bardzo trwałe, długo pozostają świeże zarówno w ogrodzie jak i w wazonie. Nadają się także do zasuszania. Wszystkie części rośliny zawierają aromatyczny olejek. Wymagania: Gatunek mało wymagający, ale tylko w dobrych warunkach wytwarza duże i piękne kwiatostany. Najlepiej rośnie w miejscach słonecznych i ciepłych. Dobrze znosi nawet palące słońce i okresowe susze. Gleba średnio żyzna, dobrze zdrenowana. Uprawa: Jest łatwy w uprawie, ale tylko w dobrych warunkach kwiatostany osiągają imponujące rozmiary. Na wietrznych stanowiskach wymaga podpór. Jesienią lub zimą należy przycinać pędy tuż nad ziemią. Aby przedłużyć kwitnienie warto usuwać kwiatostany na wysokości 20cm poniżej przekwitłego baldachogrona. Rozstawa sadzenia 40x30cm. Rozmnażanie: Przez podział zimą i wiosną, przez sadzonki wierzchołkowe z piętką w IV-V, które wydają korzenie po 20-30 dniach. Zastosowanie: Cenny gatunek rabatowy, jako kwiat cięty, do suchych bukietów. Rozrasta się bardzo szybko tworząc duże plamy barwne. Roślina miododajna.
Achillea millefolium - krwawnik pospolity
Pochodzenie i opis: Gatunek rodzimy występujący na całej półkuli północnej, popularny chwast, rosnący na przydrożach w miejscach otwartych. W ogrodnictwie zastosowanie mają jedynie odmiany o barwnych kwiatach. Wysokość do 80cm. Tworzy rozkładającą się kępę z krótkimi odrostami. Pędy wzniesione, dosyć sztywne, mniej lub więcej owłosione. Liście lancetowate, głęboko wcinane, młode wełniście owłosione. Koszyczki zebrane w baldachogrona, różowe, czerwone, żółtawe (gatunek rosnący dziko ma kwiaty białe i nie ma wartości dekoracyjnych). Kwitnienie bardzo długie, w VI-X. Gatunek ekspansywny. Wymagania: Stanowisko słoneczne i ciepłe. Rośnie dobrze na każdej glebie, najlepiej na suchej do średnio wilgotnej. Znosi warunki skrajnej suszy. Uprawa: Kilkakrotnie nawozić w czasie wegetacji. Regularnie usuwać przekwitłe kwiatostany, aby nie zawiązywały się nasiona, gdyż samosiewki mają blady nieefektowny kolor. Usuwać młode, wyblakłe siewki. Przyciąć pędy jesienią. Ze względu na ekspansywność tego gatunku nie sadzić go w sąsiedztwie bylin wolno rosnących. Rozmnażanie: Tylko wegetatywne przez podział zimą lub sadzonki z piętką w VIII-IX w gruncie lub inspekcie. Na zimę okryć gałązkami drzew iglastych. Do sadzenia nadają się w V-VI następnego roku. Zastosowanie: Na nasłonecznione rabaty bylinowe, do tworzenia grup ogrodowych, na obwódki. Cenna roślina lecznicza o działaniu przeciwskurczowym, przeciwzapalnym, poprawiającym łaknienie, odtruwającym organizm, pomocna przy leczeniu kamieni nerkowych oraz wielu chorób skóry. Doskonały dodatek do pasz dla młodych kurcząt i indyków. Na kwiatach krwawnika zamieszkują chętnie biedronki – sprzymierzeńcy w walce z mszycami. Cenna roślina na kwiat cięty.
Adonis vernalis – miłek wiosenny
Wymagania: Stanowisko słoneczne, zaciszne i ciepłe. Gleba średnio wilgotna, pulchna, dobrze zdrenowana, z dużą zawartością wapnia. Dobrze znosi suszę. Uprawa: Nie należy zbyt często przesadzać, gdyż gatunek ten źle reaguje na zmianę miejsca i gorzej kwitnie. Rozmnażanie: Z nasion, których część może wschodzić nawet w drugim roku po wysiewie. Nasiona zbieramy tuż przed ich dojrzeniem i natychmiast wysiewamy, gdyż szybko tracą zdolność kiełkowania. Siewki rosną bardzo wolno i wymagają troskliwej pielęgnacji. Miłek otrzymany z nasion zakwitnie dopiero po 3-4 latach. Można też dzielić kępy po kwitnieniu. Zastosowanie: W stepowych partiach ogrodu, zwłaszcza w zestawieniu z trawami. Można go sadzić pojedynczo lub w niewielkich grupach. Stosowany też w ziołolecznictwie (zawiera glikozydy i flawonoidy). Pomocny przy schorzeniach mięśnia sercowego. Roślina trująca.
Ajuga reptans - dąbrówka rozłogowa
Pochodzenie i opis: Europa, Azja Mniejsza aż do Iranu, także gatunek rodzimy, rośnie dziko na łąkach , w widnych i dość wilgotnych zagajnikach, w lasach liściastych i mieszanych. Wysokość 15-20cm. Pokrój pełzający, szybko tworzy dywan z nadziemnych rozłogów, które w węzłach wypuszczają korzonki. Liście wąsko jajowate, zielone z lekkim brunatnym zabarwieniem, częściowo zimozielone. Kwiaty niebieskie, fioletowe, różowe lub białe (w zależności od odmiany), osadzone na niskich łodyżkach, zebrane we wzniesione gęste kwiatostany. Kwiaty owadopylne, zapylane przez owady o długich ssawkach (trzmiele, pszczoły). Kwitnie w IV-VI. Owocem jest rozłupnia. Nasiona roznoszone są przez mrówki dzięki elajosomom*. Roślina szybko rozrastająca się i ekspansywna. Wymagania: Gatunek niewybredny. Stanowisko cieniste lub półcieniste, nawet słoneczne, pod warunkiem, że jest to miejsce ciepłe i wilgotne. Nie znosi natomiast miejsc mocno nasłonecznionych. Odmiany pstrolistne lepiej sadzić w półcieniu. Gleba średnio wilgotna do wilgotnej, próchniczna, żyzna i raczej gliniasta, o odczynie obojętnym. Uprawa: Wiosną zasilać nawozami, inaczej roślina będzie krótkowieczna. Podlewać w suchych okresach. Roślina częściowo zimozielona, jednakże w bezśnieżne zimy jej części nadziemne przemarzają (przemarznięte części łatwo regenerują na wiosnę). Nie należy sadzić dąbrówki w sąsiedztwie wolno rosnących i delikatnych bylin, ponieważ szybko może je zagłuszyć. Rozstawa: Co 25-30cm. Rozmnażanie: Przez podział odrostów zimą lub latem. Sadzonki rozetkowe we IX-X. Zastosowanie: Jako roślina okrywowa na małe, mniej nasłonecznione powierzchnie np. do ogrodu skalnego, w lekkim cieniu drzew, jako obwódka zbiornika wodnego. Można też stosować jako runo parkowe zamiast trawnika, szczególnie w miejscach gdzie inne rośliny nie chcą rosnąć (np. pod drzewami). Dąbrówka stosowana była niegdyś w lecznictwie jako środek pomagający gojeniu się ran. Obecnie stosowany do walki z larwami bielinka.
Alchemilla mollis (A. acutiloba) - przywrotnik ostroklapowy
Pochodzenie i opis: Występuje w Karpatach i Azji Mniejszej, na łąkach średnio wilgotnych do wilgotnych, także gatunek rodzimy. Wysokość 30 - 50cm. Tworzą zwarte półkoliste kępy. Liście prawie okrągłe, szarozielone. Są bardzo dekoracyjne po deszczu i rankiem, gdyż zatrzymują błyszczące krople wody. Liście rozwijają się wcześnie wiosną. Kwiaty zielono żółtawe, drobne, zebrane w luźne wierzchotki. Kwitnienie w VI-VIII. Wymagania: Bardzo mało wymagający. Stanowisko słoneczne lub półcieniste, najlepiej na miejscu średnio wilgotnym. Toleruje stanowisko ciepłe, gdy gleba jest dostatecznie wilgotna. Gleba średnio wilgotna i żyzna, najlepiej gliniasta. Nie lubi gleb ubogich, piaszczystych ani żwirowych czy kamienistych. Wrażliwy na sadzowatość liści, zwłaszcza pod chorymi drzewami, dlatego nie powinien rosnąć pod lipami ani dębami. Uprawa: Bylina łatwa w uprawie. Dzięki gęstemu ulistnieniu i szybkiemu rozrastaniu się nie pozwala rosnąć chwastom. Pod koniec zimy usunąć resztki liści z poprzedniego okresu wegetacji. Wiosną zasilić nawozami mineralnymi lub organicznymi. Podlewać w czasie suszy. Usuwać przekwitłe kwiatostany. W X warto rośliny przykryć korą lub torfem, zabezpieczając w ten sposób przed mrozem. Rozmnażanie: Z nasion wysiewanych na początku zimy i przemrożonych. Po przemrożeniu nasiona kiełkują w temperaturze 10-15oC po 12-15 dniach, na świetle. Przez podział zimą, wiosną lub jesienią rozrośniętych egzemplarzy. Przez sadzonki kłączowe, posadzone w szklarni pod parapetem od XI. Wyrastają w III-V. Zastosowanie: Dekoracyjne kwiaty i liście. Zwykle sadzi się go w środku rabaty. Nadaje się na rabaty, na brzegu zbiorników wodnych, dobra bylina okrywowa w lekkim cieniu drzew. Charakterystyczna barwa kwiatów harmonizuje z każdą prawie barwą kwiatów.
Alyssum saxatile (A. arduini, Aurinia saxatilis) - smagliczka skalna
Pochodzenie i opis: Europa Środkowa, Azja Mniejsza, na glebach skalistych, we wgłębieniach skalnych, na południowych zboczach gór wapiennych, także w Polsce. Wysokość 25-30cm. Jest to krzewinka o wzniesionej, rozgałęzionej łodydze, mająca z wiekiem tendencję do ogołacania się od dołu. Liście pokryte filcowatymi, szarymi włoskami. Kwiaty drobne, złotożółte, rzadko białe, zebrane w luźne baldachogrona, o przyjemnym miodowym zapachu. W okresie kwitnienia kwiaty zasłaniają całą roślinę. Kwitnie w IV-V. Po suchym i upalnym lecie może powtórnie zakwitnąć we IX. Łatwo zawiązuje nasiona. Bardzo szybko się rozrasta. Roślina długowieczna i ekspansywna zarówno ze względu na jej szybki wzrost jak i na jej łatwość rozsiewania się. Wymagania: Stanowisko ciepłe i nasłonecznione, nawet suche i palące. Na stanowisku ocienionym smagliczka słabo kwitnie. Gleba raczej sucha (nawet jałowy piasek), dobrze zdrenowana, wapienna. Źle znosi natomiast stanowiska silnie zacienione i podmokłe (łatwo na nich zagniwa). Roślina całkowicie odporna na mróz. Uprawa: Łatwa do uprawy roślina skalna, dobrze znosząca suszę. Po kwitnieniu skrócić pędy o 1/3, aby roślina zachowała zwarty pokrój i aby zapobiec samosiewom. Starsze rośliny silnie przyciąć na wysokość 5-10cm, aby zapobiec ich ogołacaniu się. Przesadzanie starszych roślin musi być bardzo delikatne. Rozmnażanie: Przez wysiew nasion w IV-VIII do inspektu lub bezpośrednio do gruntu. Nasiona kiełkują po 10-14 dniach od wysiewu. Siewki szybko rosną. Pikujemy je pojedynczo do doniczek. Można też wysiewać po kilka nasion od razu do doniczek, ponieważ smagliczka nie lubi przesadzania. Duży procent nasion powtarza cechy mateczne. Przez sadzonki wierzchołkowe w VIII-IX. Ukorzeniają się przez 40-60 dni. Konieczne intensywne wietrzenie i utrzymywanie raczej niskiej wilgotności. Zastosowanie: Należy do podstawowych i niezbędnych gatunków w każdym ogródku skalnym, na alejki, w szczeliny suchych murków lub na nasłonecznione rabaty. Bardzo dobrze prezentuje się w różnego rodzaju pojemnikach. Należy do „wiosennej piątki skalnej” (razem z gęsiówką, żagwinem, płomykiem szydlastym i ubiorkiem wiecznie zielonym). Gatunek miododajny.
Anemone nemorosa – zawilec gajowy, niestrętek
Pochodzenie i opis: Gatunek rodzimy, rośnie w runie leśnym lasów liściastych i mieszanych prawie całej Polski. Jest to najczęściej spotykany u nas zawilec. Wytwarza cienkie, poziome, brązowe kłącza, dzięki którym się rozrasta. Wysokość do 25cm. Tworzy rozległe kwieciste dywany. Liście trójdzielne, mocno wcinane, osadzone po trzy na łodydze. Kwiaty białe, a z zewnątrz różowawe, wyrastają pojedynczo na krótkich pędach kwiatostanowych. Kwiaty zamykają się i przewisają przy pochmurnej pogodzie oraz wieczorem i w nocy. Kwiaty owadopylne. Kwitnienie już w III-V, gdy tylko zniknie śnieg. Owocem jest mały owłosiony orzeszek z niewielkim wyrostkiem, dzięki któremu nasiona rozsiewane są przez mrówki. Po kwitnieniu część nadziemna rośliny zanika. Cała roślina jest lekko trująca – zawiera m.in. anemoninę, która drażni skórę i błony śluzowe, powoduje zapalenie spojówek. Jednakże po wysuszeniu roślina staje się nieszkodliwa. Wymagania: Stanowisko półcieniste. Gleba dość żyzna i wilgotna, próchniczna. Uprawa: Rozmnażanie: Przez podział kłączy latem i z nasion. Zastosowanie: Do sadzenia pod drzewami i krzewami, do tworzenia dużych grup, do ogrodów naturalistycznych.
Anemone sylvestris - zawilec wielkokwiatowy
Wymagania: Gatunek dość wymagający. Stanowisko półcieniste lub słoneczne, ale chłodne i wilgotne. Gleba przepuszczalna, próchniczna, zawsze dostatecznie wilgotna, zawierająca wapń. Jest dość odporny na suszę. Jednakże na stanowisku zbyt nasłonecznionym i suchym rośliny rosną słabo i wydają małe kwiaty. Uprawa: Rabaty z zawilcami ściółkować na wiosnę i lato wilgotną ściółką, a jesienią warto rozłożyć na nie opadłe liście. Zaleca się przesadzanie po 2-3 latach uprawy ze względu na silne rozrastanie się. Rozmnażanie: Z nasion zebranych późnym latem i wysiewanych na początku zimy. Nasiona należy przykryć grubszą warstwą podłoża, gdyż opatrzone są wełnistym puchem. Kiełkują po 20 dniach. Bardzo drobne siewki pikuje się kępkami najpierw do skrzynek a później do doniczek. Przez podział oraz przez sadzonki rozłogowe. Zastosowanie: Do grup parkowych pod drzewami i krzewami. Dobrze prezentuje się w dużych grupach, najlepiej w ogrodach naturalistycznych.
Anemone x hybrida (A. japonica) - zawilec mieszańcowy
Pochodzenie i opis: Krzyżówka A.hupehensis var.japonica x A.vitifolia, które rosną dziko w Japonii i Chinach. Na naturalnych stanowiskach gatunki wyjściowe rosną w lasach. Wysokość do 120cm. Tworzy wzniesioną kępę. Tworzy grube mięsiste kłącza i głęboko sięgające korzenie, na których wyrastają liczne nowe pąki. Rozrasta się bardzo silnie, ale pełny rozwój roślin następuje w drugim roku po posadzeniu, gdy korzenie osiągną głębokość 50-70cm. Od gatunków skrzyżowanych różni się bujniejszym wzrostem – wysokość 60-150cm – i dużymi kwiatami. Liście są trójdzielne, trójklapowe, ciemnozielone, czasem przebarwione na brązowo, szorstko owłosione, od spodu srebrzyste. Ulistnienie bardzo bujne, dekoracyjne także po okresie kwitnienia. Kwiaty zebrane w luźne baldachy, są różowe, rozwijają się w VIII-X. Owoce białe, wełniste i bardzo dekoracyjne. W dobrych warunkach gatunek bardzo ekspansywny. Wymagania: Stanowisko półcieniste, raczej ciepłe, najlepiej w lekkim cieniu drzew. Gleba gliniasto-piaszczysta, stale wilgotna w okresie wegetacji, żyzna i próchniczna Unikać gleb łatwo wysychających. Gatunek wrażliwy na mróz i bezśnieżne, wilgotne zimy. Uprawa: Szczególnej opieki wymagają rośliny 1-2-letnie. Obficie podlewać w czasie suszy. Dostarczać nawozów organicznych w postaci ziemi liściowej i dobrze rozłożonego obornika. Skrócić pędy na jesieni albo wiosną. Przesadzanie i dzielenie możliwe jest tylko wiosną. Koniecznie trzeba w X nakrywać rośliny na zimę warstwą suchych liści na grubość 15-20cm (szczególnie w pierwszym i drugim roku po posadzeniu). Szkodliwa jest zimą także woda stagnująca w glebie, dlatego potrzebny jest drenaż. Przez pierwsze lata rośliny rosną słabo. Po zadomowieniu się trudno je wyplenić z ogrodu, gdyż nawet kawałek pozostałego korzenia z pąkiem da początek nowej roślinie. Rozmnażanie: Podział wiosną. Sadzonki korzeniowe zimą. Sadzonki układa się poziomo, niezbyt gęsto, gdyż wyrastające liście są duże. Sadzonki przykrywa się stosunkowo cienką warstwą podłoża. Zastosowanie: W lekkim cieniu dużych drzew, ale nie w pobliżu korzeni drzew. Na rabaty bylinowe oraz do dużych grup na trawnikach. Nadaje się także na kwiat cięty. Stanowią wraz z marcinkami największą ozdobę jesiennego ogrodu.
Aquilegia x hybrida (A. cultorum) - orlik mieszańcowy
Wymagania: Stanowisko półcieniste, bo wtedy lepiej i dłużej kwitnie. Nie lubi pełnego słońca. Gleba żyzna, średnio wilgotna, lekka, próchniczna. Uprawa: Podlewać w czasie suszy. Rośliny muszą być regularnie wymieniane co kilka lat. Usuwać przekwitłe kwiaty, aby nie dopuścić do samosiewów. Rozmnażanie: Z nasion wysiewanych w III-VI, w temp.ok.20°C. Jeżeli zbieramy nasiona z własnej rabaty, to wysiewamy je od razu po zbiorze. Rośliny łatwo krzyżują się. Kiełkują łatwo na świetle po upływie 5-6 tygodni. Podział jest trudny i ryzykowny. Zastosowanie: Na rabatach, na kwiat cięty, niższe gatunki i odmiany do ogródków skalnych i alpinarium. Nie zaleca się sadzić go na brzegu rabaty, gdyż zanikają po kwitnieniu. Dekoracyjność: Charakterystyczne kwiaty, bez walorów zdobniczych po okresie kwitnienia.
Arabis caucasica (A.albida) - gęsiówka kaukaska
Pochodzenie i opis: Pochodzi z gór okolic śródziemnomorskich i Kaukazu, ze stoków słonecznych rumowisk. Gatunek ten niesłusznie występuje jest często pod polską nazwą gęsiówka alpejska (a to jest odrębny gatunek Arabis alpina). Często też używa się nazwy Arabis alpina jako synonimu dla Arabis caucasica. Wysokość do 10-20cm. Tworzy duże, poduszeczkowate kępy. Rozrasta się dzięki odrostom korzeniowym. Pędy rozgałęzione, gęsto ulistnione. Tworzy rozety liściowe. Liście miękko owłosione utrzymują się na roślinie przez zimę. Cała roślina jest szarawo owłosiona. Szypułki kwiatowe najczęściej nie ulistnione. Kwiaty 4-płatkowe, w gronach, które w miarę kwitnienia wydłużają się. Kwiaty białe, ukazują się w III-IV. Istnieją odmiany o kwiatach pełnych a także o biało zielonych liściach. Gatunek długowieczny. Może być ekspansywna. Wymagania: Mimo swojego wysokogórskiego pochodzenia jest gatunkiem niewybrednym. Lubi stanowisko ciepłe i nasłonecznione. Rośnie bardzo dobrze prawie na każdej glebie, najlepiej próchnicznej, byle nie za suchej, dobrze zdrenowanej. Nie lubi gleby ciężkiej, bo może na niej zagniwać. Jest wytrzymała na mróz. Uprawa: Gatunek łatwy do uprawy. Uprawę ogranicza się do cięcia w przypadku zbyt silnego wzrostu i usuwania przekwitłych pędów. Dorosłe rośliny, przycięte po kwitnieniu do jesieni silnie się rozrastają. Rośliny sadzimy w rozstawie 20x25cm. Nie wymaga zabezpieczania na zimę. Rozmnażanie: Z nasion (wysiew w IV-V). Na świetle kiełkują po 8-10 dniach. Siewki pikować wprost do doniczek. Przez sadzonki rozetkowe we IX. Ukorzeniają się po 40-60 dniach. Sadzonki przyjmują się dość trudno i warto je robić z roślin podpędzonych w szklarni. Trzymać w stosunkowo niskiej temperaturze i intensywnie wietrzyć. Rozmnażanie przez podział wiosną lub jesienią. Zastosowanie: W ogrodzie skalnym: do obsadzania większych powierzchni, na obwódki, w szczeliny murków, do zadarniania, do sadzenia między kamieniami lub ponad nimi (rośliny tworzą wtedy piękne kaskady). Należy do tzw. wiosennej piątki skalnej. Roślina miododajna.
Armeria maritima - zawciąg nadmorski
Pochodzenie i opis: Występuje w Ameryce Północnej, Europie (również w Polsce) i Azji Zachodniej, na wybrzeżach o piaszczystej glebie oraz na powierzchniach zadarnionych mchem. Wysokość 10-20cm, a w okresie kwitnienia pojawiają się dodatkowo pędy kwiatostanowe wysokości 15-20cm. Tworzy zwarte poduszki. Liście trawiaste, ciemnozielone, trwałe. Kwiaty różowe albo białe, zebrane w główkowate kwiatostany podobne do kwiatostanu czosnku, osadzone na bezlistnych pędach. Kwitnie masowo w V-VI, potem słabiej nawet do X. Kępy po 3-4 latach mają tendencję do zasychania od środka, przez co znacznie słabiej kwitną. Wymagania: Należy do najmniej wybrednych roślin ogrodu skalnego. Stanowisko słoneczne. Gleba sucha do średnio wilgotnej, lekka, dobrze zdrenowana, inaczej roślina gnije. Nie znosi dużej zawartości wapnia w glebie. Odporna na niskie temperatury. Rozstawa: 20-30cm. Zbyt gęste sadzenie może powodować wystąpienie rdzy. Uprawa: Skracać przekwitłe pędy, aby zapobiec rozsiewaniu się roślin. W zimnych rejonach lekko osłonić na zimę, głównie w czasie bezśnieżnych zim. Kępę należy wykopać i podzielić, gdy zaczyna ona zasychać od środka. Rozmnażanie: Przez podział zimą, w IV lub w VII po zakończeniu masowego kwitnienia. Kępki rozdzielamy u nasady korzeni, gdyż same korzenie ciężko się dzielą. Przez sadzonki odrywane z piętką we IX można rozmnażać bardziej intensywnie. Z nasion wysiewanych w V-VII. Siewki wymagają pikowania. Zastosowanie: Do ogrodów skalnych, wrzosowiskowych (znosi lekkie zakwaszenie podłoża), między płytami chodnikowymi, na murkach, jako roślina kobiercowa zamiast trawnika, na obwódki, jako kwiat cięty. Szczególnie dobrze prezentuje się w większych grupach.
Aruncus dioicus (A. sylvester, Spiraea aruncus) - parzydło leśne
Pochodzenie i opis: Rośnie dziko na półkuli północnej, także w Polsce, w zalesionych wąwozach, nad brzegami ocienionych strumyków (szczególnie na Podkarpaciu). Wysokość 150-200cm i jest jedną z najokazalszych bylin krajowych. Tworzy szerokie, wzniesione kępy. Korzenie silnie drewnieją. Liście nawet 5-krotnie pierzaste, świeżo zielone, jesienią przebarwiające się na żółto. Jest rośliną dwupienną. Kwiaty bardzo drobne, zebrane w rozgałęzione, puszyste wiechy, o przewieszających się wierzchołkach. Osobniki męskie są dużo ładniejsze – białe (choć kwitną krócej od żeńskich i po kwitnieniu brązowieją). Egzemplarze żeńskie wytwarzają kwiaty żółtawobiałe. Kwitnienie w VI-VII. Owocostany są zielone i bardzo trwałe, można je wykorzystywać do dekoracji ciętych. Bylina długowieczna, bardzo silnie rozrastająca się. Wymagania: Roślina mało wymagająca. Stanowisko lekko zacienione lub półcieniste, wilgotne. Znosi stanowisko słoneczne tylko przy dostatecznie wilgotnym podłożu. Gleba średnio wilgotna do wilgotnej, próchniczna i żyzna. Lubi dużo wody w podłożu. Gatunek odporny na mróz. Uprawa: Po posadzeniu potrzebuje ok. 2 lat na pełne przyjęcie się. Wymaga podlewania w czasie suszy. Rozmnażanie: Z przemrożonych nasion. Po wniesieniu wiosną do szklarni o temperaturze 10-15oC kiełkują po 15 dniach. Siewki są tak drobne, że pikuje się je kępkami. Do wysadzenia na miejsce stałe nadają się dopiero po dwóch latach. Łatwo rozsiewa się samorzutnie. Przez sadzonki wierzchołkowe późną wiosną oraz przez podział po kwitnieniu. Przez podział karpy we IX, po przycięciu pędów. Podzielone części można wysadzić bezpośrednio do gruntu a ukorzenią się przed zimą. Podział jest bardzo trudny ze względu na silnie zdrewniałe korzenie. Ponadto jest to sposób mało wydajny. Zastosowanie: Najlepiej prezentuje się w dużych ogrodach naturalistycznych, w lekkim cieniu drzew, na wilgotnej rabacie. Doskonale nadaje się do tworzenia grup po 3-4 egzemplarze na trawnikach, na tle krzewów ozdobnych, w pobliżu zbiorników wodnych. Nadaje się także na kwiat cięty, jako dodatek do wiosennych i letnich bukietów. Kwiatostany ścięte w pełni kwitnienia i zasuszone doskonale nadają się do suchych bukietów.
Asarum europaeum - kopytnik pospolity, narda leśna, kleśnica
Pochodzenie i opis: Europa, Azja, także bylina rodzima, rośnie w
wilgotnych, żyznych lasach liściastych (szczególnie bukowych). Wysokość 10-15cm.
Tworzy kłącze płożące się tuż pod ziemią. Pokrój kobiercowy. Liście zimozielone,
nerkowate, błyszczące, ciemnozielone, od spodu jaśniejsze i owłosione. Kwiaty
Wymagania: Gatunek dość wymagający. Stanowisko cieniste, a nawet głęboki cień, strona północna. Gleba niezbyt ciężka, żyzna, wilgotna, z domieszką ziemi liściowej, zasadowa (wapienna) lub obojętna. Całkowicie mrozoodporny. Uprawa: W czasie suszy należy rośliny podlewać. Nie wygrabiać liści opadłych z drzew na rabatę jesienią, gdyż jest to dobra osłona przed mrozami i mocnymi promieniami słonecznymi zimą oraz doskonały nawóz w następnym sezonie wegetacyjnym. W przypadku braku liści należy rośliny obsypywać jesienią ziemią kompostową lub liściową. Ze względu na powolny wzrost warto zwrócić uwagę, aby nie zagłuszyły go inne rośliny. Rozmnażanie: Podział kłączy w III-IV. Zastosowanie: Do zadarniania cienistych miejsc, do ogrodów skalnych, naturalistycznych. Jest to gatunek leczniczy – surowcem zielarskim są pędy i korzenie, zawierające azaron, garbniki, skrobię i związki mineralne bogate w potas i krzemionkę. Kopytnik znany był już w starożytnym Rzymie i Grecji jako środek wymiotny, wykrztuśny i przeczyszczający. W większych dawkach lekko toksyczny.
Aster alpinus - aster alpejski
Wymagania: Stanowisko słoneczne. Gleba przeciętna, lekka, średnio wilgotna, dobrze zdrenowana, może być wapienna, choć zalecany jest odczyn obojętny. Starsze rośliny mogą przemarzać w bezśnieżne zimy, a przy grubej warstwie śniegu mogą z kolei zagniwać. Uprawa: Podlewać w okresie suszy. Skracać pędy kwiatostanowe po kwitnieniu. Co 3-4 lata wymaga podzielenia i przesadzenia ze względu na swoją krótkowieczność. Dobrze jest obkładać starsze rośliny kompostem z piaskiem, co zabezpieczy je na zimę. Rozmnażanie: Przez podział po kwitnieniu w VI-VII, przez sadzonki z piętką we IX-X lub w III. Z nasion, które kiełkują na świetle po 12-14 dniach w szklarni i po 20-25 dniach w inspekcie. Siewki wymagają pikowania. Rozmnażanie generatywne daje bardzo niejednolite potomstwo. Zastosowanie: Do ogrodów skalnych, na suche murki, nasłonecznione skarpy, na obwódki nasłonecznionych rabat. Dekoracyjność: Kwiaty.
Aster dumosus - aster krzaczasty (karłowy), marcinek krzaczasty (karłowy) Pochodzenie i opis: Dziko rośnie w Ameryce Północnej. Odmiany ogrodowe otrzymane w wyniku prac hodowlanych (skrzyżowanie z A.novi-belgii). Wysokość 15-50cm – wśród astrów jesiennych wyróżnia się więc niskim wzrostem. Pokrój zwarty, kulisty. Wytwarza podziemne rozłogi i dzięki nim rozrasta się na znacznych przestrzeniach (w odróżnieniu od A. novi-belgii). Liście wąsko lancetowate, ciemnozielone. Kwiaty koszyczkowate, zebrane w wiechy, w odcieniach fioletu i różu, na ogół z żółtym środkiem. Kwitnienie we IX-X. Wymagania: Gatunek niewybredny, jeden z najmniej wymagających wśród bylin ogrodowych, polecany nawet początkującym amatorom. Stanowisko słoneczne, chłodne. W miejscu ocienionym słabiej kwitnie i jest podatniejszy na choroby grzybowe. Upał dobrze znosi tylko przy obfitym podlewaniu. Gleba średnio wilgotna do wilgotnej, próchniczna. Podatny na mączniaka prawdziwego. Uprawa: Obficie podlewać w czasie upałów (zapobiega to wystąpieniu mączniaka prawdziwego). Na słońcu istnieje mniejsze ryzyko wystąpienia chorób grzybowych (głównie mączniaka prawdziwego). Ściąć rośliny po kwitnieniu. Warto rośliny co 3-4 lata przesadzać i jednocześnie dzielić, jednak swojej żywotności nie tracą przez 5-6 lat. Rozmnażanie: Przez podział zimą lub w IV-VI. Sadzonki wierzchołkowe w IV-V, ukorzeniające się przez 20-25 dni. Zastosowanie: Na pierwszym planie rabat bylinowych, na obwódki rabat, do grup na trawnikach. Szczególnie pięknie prezentuje się w dużych grupach. Łatwo rozrasta się dzięki podziemnym rozłogom, dzięki czemu świetnie nadaje się na wypełnianie luk między kamieniami. Może być także sadzony w pojemnikach. Wyższe odmiany nadają się na kwiat cięty. Roślina miododajna. Dekoracyjność: Pokrój w czasie kwitnienia, kwiaty.
Aster novae-angliae - aster nowoangielski (marcinki nowoangielskie)
Wymagania: Stanowisko nasłonecznione, ciepłe, z nawet suche. Gleba sucha do średnio wilgotnej, zasobna w składniki pokarmowe i wapń. Na glebie ciężkiej pędy pochylają się. Uprawa: Podlewać w okresie suszy. Nawozić nawozem wieloskładnikowym z potasem. Skracać pędy po kwitnieniu. Wymaga obfitego nawożenia i nawadniania, w przeciwnym razie liście zasychają przedwcześnie i w większych ilościach. Jest odporniejszy na choroby od A.novi-belgii. Że względu na brak odrostów i rozłogów nie wymaga częstego przesadzania i dzielenia. Nie wymaga palikowania, gdyż mimo silnego wzrostu nie ma tendencji do pokładania się. Rozmnażanie: Przez podział wiosną lub jesienią, z sadzonek pędowych wiosną. Zastosowanie: Słoneczne rabaty, grupy parkowe i ogrodowe. Ze względu na zasychanie dolnych liści nie zalecany do sadzenia pojedynczo, a raczej z tyłu roślin niższych. Roślina miododajna. Dekoracyjność: Wysokość, kwiaty.
Aster novi-belgii - aster nowobelgijski (marcinki nowobelgijskie, aster wirginijski, marcinki wirginijskie) Pochodzenie i opis: Pochodzi z Ameryki Północnej, z Wirginii, z wilgotnych łąk, z pobliża brzegów wód. Wysokość 60-140cm. Wytwarza liczne rozłogi i odrosty korzeniowe, przez co silnie i szybko się rozrasta. Tworzy wzniesioną kępę często wymagającą podpór. Liście lancetowate, gładkie, ciemnozielone. Kwiaty o barwach zależnych od odmiany, zebrane w luźne, rozpierzchłe, silnie rozrastające się wiechy, otwarte nawet w czasie deszczu i po ścięciu. Kwiaty są bardzo liczne i pokrywają obficie roślinę na prawie całej wysokości (u Aster novae-angliae kwiaty tylko na wierzchołkach). Kwitnienie w VIII-X. Gatunek ten ma tendencję do ogołacania się od środka, szybko się też starzeje wskutek silnego rozrastania się przez rozłogi i wyczerpywania gleby. Wymagania: Stanowisko słoneczne, chłodne. Gleba średnio wilgotna do wilgotnej, próchniczna, głęboka, zasobna w składniki pokarmowe, gdyż ma bardzo duże potrzeby pokarmowe. Na dobrze przygotowanej glebie może rosnąć nawet przez 8-10 lat. Nie lubi zbyt ciepłych stanowisk, ani piaszczystych gleb. Wrażliwy na mączniaka prawdziwego (szczególnie mieszańce kwitnące czerwono). Uprawa: Gatunek ten nie znosi stłoczenia i wymaga sadzenia w odstępach nawet do 100cm (w zależności od odmiany). Dostarczać nawozów z małą ilością azotu. Obficie podlewać w czasie suszy (co również zapobiega rozwojowi mączniaka prawdziwego). Nie można dopuścić do przeschnięcia karpy, gdyż wpływa to ujemnie na rozwój kwiatostanów i długotrwałość kwitnienia. Palikować pokładające się pędy. Skracać pędy po kwitnieniu. Jesienią można obkładać kępy dobrze rozłożonym obornikiem. Warto rośliny odmładzać od środka. Polega to na wycinaniu starych, zdrewniałych środków karp i zapełnianiu tych miejsc świeżą ziemią tak, aby rozłogi mogły się z powrotem rozrastać do środka kępy. Przesadzać rośliny, gdy nadmiernie się rozrosną oraz gdy zaczynają się nadmiernie ogołacać od środka. Wymaga rozsadzania co 3-5 lat, ponieważ potem rośliny starzeją się, chorują i wyglądają bardzo nieestetycznie. Rozmnażanie: Przez podział zimą lub w IV-V. Podział polega na odejmowaniu jednorocznych lub dwuletnich 15-20-centymetrowych rozłogów z wyrastającymi pędami i młodymi korzeniami. Tak przygotowane i odpowiednio wysadzone części rośliny już w tym samym roku dadzą silne, obficie kwitnące kępy. Zbyt stare części roślin nie nadają się do oddzielania. Przez odrosty lub sadzonki wierzchołkowe w IV-VI. Zastosowanie: Na nasłonecznione rabaty, do grup ogrodowych i parkowych, na obwódki, żywopłoty. Na kwiat cięty. Roślina miododajna. Dekoracyjność: Wysokość i kwiaty.
Aster amellus - aster gawędka
Wymagania: Stanowisko nasłonecznione i ciepłe, a nawet palące i suche. Gleba sucha do średnio wilgotnej, dobrze zdrenowana, wapienna. Na glebie ciężkiej i żyznej jest gatunkiem krótkowiecznym. Na glebach zbyt lekkich lub zbyt ciężkich łatwiej ulegają chorobie uwiądu lub mączniakowi. Uprawa: Najlepiej sadzić wiosną. Przy sadzeniu jesiennym jest znacznie więcej wypadów. Umiarkowanie nawozić i podlewać w czasie suszy. Na glebach ciężkich odnawiać kępy co 3 lata. Skracać pędy po kwitnieniu. Rośliny mogą pozostawać w jednym miejscu przez 6-10 lat, ale po 3-5 latach kwiaty stopniowo zmniejszają się. Rozmnażanie: Przez sadzonki w IV-V (trudno się przyjmują) lub przez podział też w IV-V (otrzymujemy stosunkowo mało roślin). Najlepiej podpędzić rośliny w szklarni i rozpocząć sadzonkowanie już w II-III. Rozmnażanie wegetatywne jest przeważnie mało wydajne, dlatego też wyjątkowo u astrów można pokusić się o rozmnażanie przez wysiew nasion. Zastosowanie: Nasłonecznione, raczej suche rabaty. Roślina miododajna. Na kwiat cięty. Dekoracyjność: Kwiaty.
Astilbe x arendsii - tawułka Arendsa
Wymagania: Stanowisko półcieniste i cieniste, chłodne i wilgotne. Nie znosi suchego powietrza i lekkiej, suchej gleby. Gleba najlepiej stale wilgotna, próchniczna i zasobna w składniki pokarmowe. Im wilgotniejsza gleba, tym mniej szkodzi roślinom pełne nasłonecznienie. Przy zbyt niskiej wilgotności gleby i powietrza liście zaczynają zasychać od brzegów. Młode pędy są czasem uszkadzane przez późne przymrozki, ale nie pogarsza to kwitnienia. Natomiast odpowiednio pielęgnowana doskonale znosi nasze zimy i nie potrzebuje okrycia na zimę (z wyjątkiem młodych roślin w pierwszym roku po posadzeniu). Rozstawa: 5-7 roślin/m2. Uprawa: Obficie podlewać wiosną oraz w okresach bez deszczu. W razie potrzeby opryskiwać liście wodą. Co roku na wiosnę nawozić substancją organiczną i ściółkować glebę wokół roślin kompostem, korą lub trocinami (aby utrzymać jak najwięcej wilgoci w podłożu). Tawułka nie znosi natomiast zasilania nawozami mineralnymi. Rośliny można przyspieszać. W tym celu rośliny jesienią sadzi się do doniczek i przechowuje w temperaturze 0-1,5oC, zadołowane w wilgotnym torfie. W czasie mrozów rośliny dodatkowo się okrywa. Przyspieszanie rozpoczynamy od II. Początkowo temperatura powinna wynosić 10-12oC, a po ukazaniu się liści 15-18oC. W tym czasie szklarnia powinna być cieniowana. Rośliny tylko zrasza się i podlewa, nie nawozi się natomiast wcale. Rośliny kwitną po 10-12 tygodniach. Po kilku latach uprawy w tym samym miejscu korzenie tawułek mogą zacząć „wychodzić” na powierzchnię, a pędy ogołacają się od dołu. Jest to sygnał do przesadzenia i ewentualnego podzielenia roślin. Najlepiej uczynić to jesienią. Rozmnażanie: Przez podział roślin 8-10-letnich późną jesienią (lub rzadziej wiosną) na odcinki jednopąkowe z odpowiednią ilością korzeni. Tak przygotowane fragmenty roślin dołujemy w podłożu torfowo-piaszczystym i umieszczamy w skrzyniach inspektowych. Wysadzamy na miejsce stałe (lub, w przypadku producentów, do doniczek) na wiosnę. Przez wysiew nasion, jednak siewki rosną wolno i trzeba czekać kilka lat na kwitnienie. Zastosowanie: Do grup parkowych i ogrodowych, do dzikich cienistych zakątków. Można sadzić nad wodą, ale tak, aby woda nie zalewała roślin. Na kwiat cięty, choć kwiaty krótko trzymają się w wazonie. Kwiatostany można suszyć.
Aubrieta x cultorum (A. x hybrida) - żagwin ogrodowy, obrecja
Pochodzenie i opis: Pierwotne pochodzenie żagwinów to strefa Morza Śródziemnego, Bałkany i Azja Mniejsza. Nazwą tą objęte są odmiany ogrodowe powstałe w wyniku krzyżowania A.deltoides z m.in. A.columnae. Tworzy szarozielone kobierce i poduszki, pokrywające się w okresie kwitnienia w całości kwiatami. Pędy od dołu lekko drewnieją, z tendencją do podsychania od dołu, pokładają się, przez co po kwitnieniu roślina wygląda jak roztrzepana. Ponadto po kwitnieniu całe kępy zasychają od środka, co szpeci roślinę. Liście niepozorne, nieco podobne do liści gęsiówki. Kwiaty w krótkich groniastych kwiatostanach wzniesionych ponad liście, fioletowe do purpurowych. Kwitnienie niezwykle obfite przypada na IV-V. Należy do wiosennej piątki skalnej i jest najpóźniej kwitnącym gatunkiem z tej grupy. Często pojedyncze kwiaty pojawiają się na roślinie aż do późnego lata. Wymagania: Gatunek dość wymagający. Stanowisko słoneczne lub półcieniste, ciepłe. Wrażliwy na palące słońce, które powoduje zasychanie liści a potem całej rośliny. Gleba zawierająca wapń, ciepła, dość żyzna, lekka, przepuszczalna, dobrze zdrenowana. Ciężkie gleby i nadmierna wilgotność powodują zagniwanie roślin. Rozstawa: 25x30cm. Uprawa: Wiosną umiarkowanie nawozić. Podlewać tylko podczas przedłużającej się suszy. Po przekwitnięciu należy żagwin lekko przyciąć, aby roślina rozkrzewiła się a kępy nie zasychały od środka. Usuwać samosiewy, gdyż dają najczęściej bladoróżowe kwiaty. Wskazane jest lekkie okrycie na zimę w celu ochrony liści przed palącym słońcem i zmianami temperatury. Rozmnażanie: Podział po ustaniu pełni kwitnienia, sadzonki rozetkowe odrywane we IX lub wczesną wiosną z pędów zielnych lub półzdrewniałych. Ukorzeniamy je w wietrzonym inspekcie i rzadko podlewamy, bo łatwo zagniwają. Rozmnażanie z nasion w II-III, nasiona kiełkują po 8-10 dniach. Siewki pikujemy do doniczek i trzymamy w możliwie niskiej temperaturze. Zastosowanie: Jedna z najbardziej znanych i użytecznych bylin skalnych. Stosowana w ogrodach skalnych, alpinariach, na obwódki, murki kwiatowe i rabaty, pomiędzy szczeliny płyt i murków. Szczególnie ładnie prezentuje się, gdy pozwolimy jej swobodnie zwisać z nawisu skalnego czy murka. Bylina wiosennej piątki skalnej. Roślina miododajna.
Bergenia cordifolia (Megasea cordifolia) - bergenia sercolistna
Pochodzenie i opis: Pochodzi z modrzewiowych i sosnowych lasów Syberii. Wysokość 30-50cm. Wytwarza silne kłącza, do połowy wystające z ziemi. Pokrój ma dywanowy, lekko pokładający się. Liście to najbardziej dekoracyjna część bergenii. Są one bardzo duże, zimozielone, okrągłe lub owalne, ciemnozielone, błyszczące i skórzaste. Kwiaty zebrane w kłosokształtne kwiatostany na wierzchołku mocnego pędu, wyrastającego ponad liście. Kwitnienie wczesną wiosną, a niekiedy powtórne na jesieni. Kwiaty dzwonkowate, różowe, czerwone lub białe, w zależności od odmiany. Roślina długowieczna, na jednym miejscu może rosnąć nawet 10 lat. Wymagania: Gatunek wyjątkowo niewybredny i trwały. Stanowisko najlepiej słoneczne lub półcieniste. W miejscach nasłonecznionych kwitnie obficiej, tam jednak wymaga regularnego podlewania. Najlepsza jest gleba średnio wilgotna, najlepiej gliniasta, o odczynie lekko kwaśnym. Na żyznej glebie roślina wytwarza więcej liści, które są bardzo okazałe, natomiast słabiej wtedy kwitnie. Stosunkowo najgorzej rośnie w miejscach suchych i piaszczystych. Może jednak rosnąć nawet w głębokim cieniu i na każdej glebie. Cała roślina niezwykle wytrzymała na mrozy, a tylko w zimniejszych rejonach kraju kwiaty mogą być uszkadzane przez przymrozki. Rozstawa: 40x30cm. Uprawa: Roślina łatwa w uprawie i nie sprawiająca żadnych kłopotów. Na wiosnę należy oczyścić rośliny z suchych liści. W czasie wegetacji skracamy zbyt długie pędy. Nie lubi przesadzania. Należy co roku przykryć odsłonięte kłącza ziemią próchniczną, aby spowodować wybijanie nowych pędów. Rozmnażanie: 1. przez sadzonkowanie fragmentów kłączy – wykonuje się to zimą a polega na podzieleniu kłączy na odcinki 2-3cm. Podzielone części układa się płasko w piasku w skrzynkach, które ustawia się pod parapetami w szklarni (wyrastają od III do V); 2. przez sadzonki wierzchołkowe – sposób bardzo wydajny, w II-VII wykonujemy sadzonki z 3 liśćmi i ukorzeniamy w temperaturze 20oC; 3. przez podział karp – jest to sposób najprostszy i najstarszy. 3-letnie i starsze karpy dzielimy w III-IV i wysadzamy na nowe stanowisko. Z 1 rośliny otrzymujemy 5 i więcej nowych roślin; 4. przez wysiew nasion – sposób rzadko stosowany. Nasiona wysiewamy zimą. Kiełkują po 15-20 dniach. Wprawdzie nasiona bergenii są bardzo drobne i dają ogromne ilości siewek, ale siewki rosną wolno i dopiero po 2-3 latach nadają się do wysadzenia na miejsce stałe. Zastosowanie: Doskonałe rośliny na rabaty, ale także do ogrodów skalnych, obok dużych bloków kamiennych, na suche półcieniste murki, do obsadzania brzegów wód oraz do wiecznie zielonych obsadzeń dywanowych, gdzie w sprzyjających warunkach szybko zarastają cały teren. Są niezastąpione do obsadzania suchych, kamienistych zboczy i osypisk. Dobrze rosną w głębokim cieniu drzew, gdzie nie udaje się trawa. Na Zachodzie pędzi się bergenie na kwiat cięty. Dostarczają także zieleni ciętej zimą, a w mieszkaniu w słonecznym miejscu mogą zakwitnąć już w I-II. Zimą wyglądają również ładnie ze względu na przebarwiające się na czerwono liście. Stosowane są też jako rośliny lecznicze. Wywar z liści i kłączy ma właściwości ściągające, przeciwzapalne, przeciwgrzybiczne i antyseptyczne. Kłącza wykorzystuje się także jako środek orzeźwiający, wzmacniający, przeciwkrwotoczny i przeciwkaszlowy.
Brunnera macrophylla (Anchusa myosotidiflora) - brunnera wielkolistna („kaukaska niezapominajka”)
Wymagania: Stanowisko półcieniste, osłonięte od wiatru. Gleba żyzna, próchniczna, nie za sucha, może być nawet gliniasta lub ilasta. Unikać stanowisk ciepłych, gleb piaszczystych i suchych. Gatunek całkowicie zimotrwały. Uprawa: Bylina łatwa w uprawie, polecana początkującym amatorom. Rośliny podlewać w czasie suszy. W maju skracać przekwitłe pędy, gdyż roślina łatwo rozsiewa się. Rozmnażanie: Przez sadzonki korzeniowe w III-IV, pionowo w inspekcie, przez wysiew nasion lub podział wiosną lub jesienią. Często sama się rozsiewa. Zastosowanie: Na rabaty z roślinami lubiącymi półcień i wilgoć, nad zbiornikami wodnymi. Jako roślina okrywowa pod drzewami i krzewami. Dekoracyjność: Pokrój, kwiaty podobne do niezapominajek.
Campanula carpatica - dzwonek karpacki
Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste, ale chłodne. W cieniu rośliny słabiej kwitną. Gleba dobrze zdrenowana, bez zastoisk wodnych, średnio żyzna, koniecznie zawierająca wapń. Uprawa: Roślina łatwa w uprawie. Podlewać tylko w razie suszy. Umiarkowanie nawozić, gdyż przenawożenie powoduje osłabienie rośliny i jej słabsze kwitnienie. Zaraz po kwitnieniu należy pędy ściąć prawie tuż nad ziemią, aby nie dopuścić do samosiewów i uzyskać ponowne kwitnienie we IX. Gatunek często atakowany przez ślimaki. Rozmnażanie: Z nasion, także odmianę biało kwitnącą, od II do VI. Nasiona kiełkują po 15-20 dniach. Siewki trzeba pikować wprost do doniczek. Możliwe intensywne dzielenie zimą oraz mniej wydajne w III i we IX. Stare egzemplarz są trudne do podziału. Sadzonkowanie pędów z piętką. Zastosowanie: Dobrze rośnie na murkach kwiatowych, w szczelinach między kamieniami.
Campanula glomerata - dzwonek skupiony
Wymagania: Stanowisko nasłonecznione lub półcieniste, ciepłe. Rośnie dobrze na każdej glebie, nawet ubogiej, byle nie za wilgotnej. Nie znosi zastoisk wodnych oraz zacienionego stanowiska. Uprawa: Podlewać tylko w czasie suszy. Po kwitnieniu skrócić pędy u podstawy. Ograniczać rozrastanie się dzwonka i zagłuszanie innych roślin. Rozmnażanie: Z nasion. Przez podział zimą lub w IV. Zastosowanie: Gatunek ten ma charakter „dzikiego”, dlatego zalecany jest do ogrodów naturalistycznych, na ukwiecone łąki, na kwiat cięty.
Carlina acaulis - dziewięćsił bezłodygowy, oset górski
Pochodzenie i opis: Rośnie dziko na suchych podgórskich łąkach i pastwiskach (rzadziej na niżu), na słonecznych zboczach, w jasnych lasach liściastych i iglastych w Europie, także bylina rodzima. Wysokość do 10cm. Wytwarza długie, głębokie i nierozgałęzione korzenie, przypominające kształtem korzeń marchwi. Liście tworzą leżącą na ziemi rozetę, są pierzaste, kolczaste, ostowate, z wyraźnym unerwieniem. Na wierzchołku bardzo krótkiej łodygi wyrasta jeden duży kwiatostan koszyczkowy, ze srebrzystymi listkami okrywy. Koszyczki otwierają się tylko podczas słonecznej pogody, a zamykają w czasie deszczu i wieczorem. Kwitnie w VII-IX. Cała roślina zawiera garbniki i olejek eteryczny. Jest to gatunek długowieczny, w jednym miejscu może rosnąć nawet do 25 lat! W stanie dzikim gatunek ginący i objęty całkowitą ochroną. Wymagania: Stanowisko słoneczne, ciepłe. Gleba uboga, piaszczysto-gliniasta, o odczynie obojętnym do zasadowego, o niewielkiej wilgotności i bardzo dobrze zdrenowana. W pełni mrozoodporny. Uprawa: Przesadzanie starszych roślin jest ryzykowne, ze względu na długie, nierozgałęzione korzenie. Zalecana jest produkcja w pojemnikach. Rozmnażanie: Z nasion, wysiewanych na początku zimy, gdyż nasiona muszą być przemrożone. Nasiona kiełkują po 15-20 dniach stania w szklarni. Siewki pikuje się do doniczek. Przez sadzonki korzeniowe w XII-III, ułożone pionowo. Do sadzenia na miejsce stałe nadają się w V-VI. Pierwsze kwiatostany pojawiają się po dwóch latach, a kilkunastoletnia roślina może wydać aż kilkanaście kwiatostanów. Zastosowanie: Do większych ogrodów skalnych i naturalistycznych. Kwiaty stosowane są do suchych bukietów. Na Podhalu gatunek ten jest bardzo popularnym motywem sztuki ludowej. Roślina lecznicza dzięki zawartości garbników i olejków eterycznych. Centaurea montana (Cyanus montanus) - chaber górski
Wymagania: Stanowisko półcieniste lub słoneczne, gdy jest dobre zaopatrzenie w wodę. Gleba sucha do średnio wilgotnej. Na bardzo żyznych glebach słabo kwitnie. Nie toleruje nadmiaru wody w glebie, ani ciężkich zlewnych gleb. Gatunek wrażliwy na mączniaka prawdziwego. Uprawa: Ograniczyć nawożenie (szczególnie azotem), gdyż w przypadku nadmiaru rośliny pokładają się i słabiej kwitną. Roślina bardzo ekspansywna ze względu na silnie rozrastające się kłącza, dlatego musi być sadzona w miejscach gdzie nie będzie tak szybko zagłuszała innych roślin uprawnych. Po kwitnieniu przyciąć przekwitłe kwiatostany, aby przedłużyć kwitnienie. Rozmnażanie: Z nasion w II-VI, przez sadzonki korzeniowe w XII-IV, układane pionowo w podłożu, wyrastają w V-VI. Zastosowanie: Na skraju drzew i krzewów, na lekko zacienionych skarpach, do ogródka skalnego, do ogrodu naturalistycznego, na kwiat cięty. Centaurea macrocephala - chaber wielkogłówkowy
Wymagania: Gatunek mało wymagający. Stanowisko nasłonecznione i ciepłe. Gleba sucha do średnio wilgotnej, żyzna i lekka. Doskonale znosi suszę, należy natomiast unikać stanowisk wilgotnych. Uprawa: Po kwitnieniu rośliny całkowicie przyciąć, inaczej będą brunatniały od podstawy. Rozmnażanie: Z nasion wysiewanych w XI-XII, traktowanych niską temperaturą, a w II-III przeniesionych do inspektu lub rozsadnika, do temp.12ºC, gdzie kiełkują po 2-3 tygodniach. Wymagają pojedynczego pikowania. Można też nasiona zostawić na zewnątrz na całą zimę, a wtedy wykiełkują w IV-V. Zastosowanie: Na suchych i nasłonecznionych rabatach, w większych grupach do dużych ogrodów, czasem także sadzony pojedynczo, na kwiat cięty (trwałe w wazonie) i do suchych bukietów. Jest ładny także po przekwitnięciu. Centranthus ruber (Kentranthus ruber) - ostrogowiec czerwony
Wymagania: Stanowisko nasłonecznione, nawet gorące i suche. Gleba sucha do średnio wilgotnej, dobrze zdrenowana, żwirowata, najlepiej wapienna. Uprawa: Skrócić pędy po pierwszym kwitnieniu, aby pobudzić rośliny do powtórnego kwitnienia i zapobiec samorzutnemu rozsiewaniu się. Rozmnażanie: Przez nasiona w IV-VI, kiełkują po 15-20 dniach. Sadzonki wiosną w zimnym inspekcie. Zastosowanie: Ogródki skalne, stepowe i naturalistyczne, suche skarpy, murki kwiatowe, tarasy, na kwiat cięty. Cerastium biebersteinii (C.repens) - rogownica Biebersteina
Wymagania: Miejsca nasłonecznione, ciepłe, a nawet suche i gorące. Doskonale znosi suszę. Gleba sucha do średnio wilgotnej, zdrenowana, skalista lub gliniasto-piaszczysta, wapienna. Im suchsza gleba, tym rośliny są niższe, ale ich liście są bardziej srebrzyste. Rośliny niewybredne, ale dość wrażliwe na mróz. Uprawa: Im uboższa gleba i cieplejsze stanowisko tym mniej zabiegów wymaga. Sadzić tylko tam, gdzie roślina będzie miała dużo miejsca na rozrastanie się, gdyż mały ogród może w szybkim tempie zachwaścić. Na wiosnę warto oczyścić kępy z uschniętych lub zgniłych pędów. Sukcesywnie przycinać nadmiernie rozrośnięte kępy, szczególnie po kwitnieniu. Wymaga lekkiego okrycia na zimę. Rozmnażanie: Z nasion III-IV. Wysiew do zimnego inspektu. Nasiona kiełkują już po 10 dniach. Siewki pikuje się po 3 do doniczki. Można też siać wprost do doniczek. Przez podział. Przez sadzonki wierzchołkowe w VIII-IX, wysadzane w lekką, przepuszczalną ziemię. Zastosowanie: Do dużych ogrodów skalnych, na suche murki, do zadarniania większych powierzchni, między płyty chodnikowe, w szczelinach kamiennych schodków, na skarpach kwiatowych, na pochyłościach tworzy pięknie zwisające kaskady. Najlepiej wygląda w dużych grupach, dlatego należy sadzić nawet po 20 roślin razem. Chrysanthemum indicum hybr. – złocień ogrodowy, chryzantema Pochodzenie i opis: Mieszańce otrzymane w wyniku prac hodowlanych. Wytwarza krótkie rozłogi. Wysokość 40-100cm. Tworzy wzniesioną kępę, czasami wymagającą palikowania. Liście powcinane, zielone do szaro zielonych, silnie pachnące. Kwiaty w najróżniejszych barwach (poza niebieską), o różnym stopniu pełności w zależności od odmiany. Kwitnienie w VIII-XI. Wymagania: Stanowisko słoneczne i ciepłe. Gleba sucha do średnio wilgotnej, dobrze zdrenowana i żyzna. W mroźniejsze zimy może przemarzać. Uprawa: Sadzić wiosną. Regularnie nawozić. W razie potrzeby palikować pędy kwiatostanowe. W mroźniejsze zimy okryć lekko gałązkami drzew iglastych, lub przenieść do pomieszczenia chroniącego rośliny przed mrozem. Rozmnażanie: Przez podział, przez sadzonki pędowe. Zastosowanie: Na rabaty bylinowe, na kwiat cięty.
Chrysanthemum coccineum (Ch.roseum, Pyrethrum roseum) -złocień różowy, barwne margerytki
Wymagania: Stanowisko osłonięte, ciepłe i nasłonecznione. Najlepsze są gleby raczej suche do średnio wilgotnych, zdrenowane i niezbyt żyzne, piaszczyste i piaszczysto-gliniaste, z dodatkiem próchnicy i dużą ilością wapnia. Na glebach zbyt ciężkich rośliny stają się krótkowieczne. Uprawa: Uprawa bardzo łatwa. Rośliny należy sadzić rzadko (co 40-60cm), gdyż zbyt ciasno sadzone wylegają. Wiosną należy rośliny nawieźć. W okresach suszy intensywnie podlewać. Wczesne ścięcie przekwitłych kwiatostanów powoduje powtórne kwitnienie. Po 3-4 latach uprawy rośliny trzeba przesadzać i jednocześnie dzielić. Pokładające się kępy należy palikować. Nie lubi przesadzania. Rozmnażanie: Z nasion wysiewanych w IV-VI. Siewki kiełkują w dużych ilościach po 15-20 dniach. Siewki wymagają intensywnej selekcji. Są one bardzo wrażliwe w czasie transportu i bardzo łatwo „zaparzają się”. Podział po kwitnieniu lub w IV, zadołowanie w inspekcie i wysadzenie do pojemników lub na kwatery w V-VI. Podział jest jednak dość trudny. Zastosowanie: Na kwiat cięty, na rabaty.
Chrysanthemum maximum (Leucanthemum maximum) – złocień wielki, jastruń
Wymagania: Stanowisko nasłonecznione, dość chłodne. Gleba średnio wilgotna, żyzna. Źle rośnie na glebach piaszczystych czy ciężkich gliniastych. Nie znosi gleb wilgotnych zimą. Uprawa: W czasie suszy podlewać. Regularnie nawozić. Po przycięciu przekwitłych kwiatostanów i zasileniu roślin rośliny mogą zakwitnąć obficie powtórnie. Rośliny starsze mają tendencję do zasychania, dlatego należy je co 3-4 lata odmładzać poprzez podział kęp. Rozmnażanie: Przez podział wiosną, przez odrosty latem i jesienią. Zastosowanie: Na rabaty bylinowe, do tworzenia grup ogrodowych i parkowych, jako kwiat cięty.
Convallaria majalis - konwalia majowa, lanuszka
Pochodzenie i opis: Rośnie dziko od Europy do zachodniej Azji, także bylina krajowa (północna Polska, Mazowsze), w wilgotnych lasach mieszanych i liściastych. Na stanowiskach naturalnych znajduje się pod częściową ochroną (egzemplarze kwitnące). Wysokość 10-30cm. Pokrój kobiercowy. Korzeni się płytko, główna masa korzeni znajduje się w warstwie do 14cm. Wytwarza podziemne kłącza, które po kwitnieniu przestają rosnąć, a ich rolę przejmują nowe rozgałęzienia kłączy. Liście duże, nagie, sztywne, ciemnozielone, o równoległym unerwieniu, żółknące na jesieni. Pęd kwiatostanowy otulony jest 2-3 liśćmi, wyrasta on z kłączy dwuletnich. Kwiaty zebrane w jednostronne grona, dzwonkowate, białe, pachnące. Kwitnienie w V-VI. Owoce to czerwone, trujące jagody, które potrafią wytrzymywać się na roślinie nawet do następnego kwitnienia. Ponadto cała roślina jest trująca. Roślina długowieczna. Gatunek bardzo ekspansywny (porównywalny do perzu). Na stanowiskach naturalnych Wymagania: Stanowisko lekko ocienione, a nawet słoneczne na glebie średnio wilgotnej. Na stanowiskach zbyt zacienionych konwalie kwitną znacznie słabiej, albo wytwarzają tylko liście. Jednakże doskonale rosną pod drzewami. Gleba przeciętna, lekka, próchniczna, wilgotna. Zbyt ciężką glebę należy rozluźnić kompostem lub piaskiem. Odmiany uprawne wymagają odczynu obojętnego lub tylko lekko kwaśnego (pH 6,5-7,0). Uprawa: Podłoże przed sadzeniem musi być dobrze odchwaszczone, zwłaszcza z kłączy perzu. Przed sadzeniem należy skrócić korzenie na długość 10-12cm. Głębokość przykrycia kłączy wynosi 2-3cm. Najlepiej sadzić w podłoże w drugim roku po oborniku i zasilanej nawozami mineralnymi. W następnych latach zasadnicze nawożenie stosuje się w okresie od kwitnienia do połowy VIII lub bardzo wczesną wiosną. Wskazane jest od czasu do czasu zasilić kompostem. W miarę rozrastania się roślin ograniczać rozprzestrzenianie się tego gatunku. Dobrym zabezpieczeniem przed nadmiernym rozrastaniem się kłączy może być pasek papy lub grubej folii wkopany pionowo w ziemię na głębokość ok.20cm. Pędzenie konwalii: Kłącza przeznaczone do pędzenia wykopuje się późną jesienią, gdy zaczynają zasychać liście, oczyszcza z ziemi i zaschniętych liści i sortuje na kłącza z pąkami kwiatowymi i z pąkami liściowymi. Kłącza z pędami kwiatostanowymi są grubsze i tępo zakończone – najczęściej w drugim lub trzecim roku uprawy. Kłącza te, z korzeniem o długości min.10-12cm, sadzimy do doniczek lub skrzynek w czysty torf lub piasek co 2-3cm. Do czasu rozpoczęcia pędzenia kłącza dołujemy w chłodnym miejscu (0-2oC) i systematycznie podlewamy. Już na początku XI możemy przystąpić do pierwszego terminu pędzenia. Korzenie skracamy do ok.10cm. Aby przyspieszyć zakwitanie należy kłącza wykąpać w wodzie o temp.30-35oC przez 8-12 godzin. Tak przygotowane kłącza sadzimy do pojemników z piaskiem, trocinami i mchem co 3cm od siebie, pąki muszą wystawać nad ziemię. Pojemniki umieszczamy w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej, początkowo w ciemności. Gdy pędy wyrosną na wysokość ok.10cm, wystawiamy je na światło, gdzie konwalie zakwitną po 4-5 tygodniach. Drugi termin pędzenia przypada na drugą połowę zimy. Termin ten nie wymaga kąpieli kłączy. Od połowy I pojemniki stojące w chłodnym miejscu przenosimy do ciepłego pomieszczenia, gdzie po 3-4 tygodniach otrzymamy kwitnące rośliny. Po zakwitnięciu konwalii warto jest obniżyć temperaturę w pomieszczeniu do ok.10-15oC, co przedłuży okres kwitnienia. Rozmnażanie: Przez sadzonki kłączowe z kłącza jednorocznego, z przynajmniej jednym pąkiem w X-XI. Sadzenie na głębokość 2,5cm, w rozstawie co 10cm. Zastosowanie: Do obsadzania dużych powierzchni pod drzewami, wraz z paprociami, do zazieleniania miejsc zacienionych, tam gdzie nie uda nam się trawa. Pod dużymi drzewami należy konwalii zapewnić większą wilgotność. Z ogromnym powodzeniem stosowana jako kwiat cięty oraz do pędzenia. Trujące substancje znalazły zastosowanie w lecznictwie. Surowcem zielarskim jest ziele z rozkwitającymi kwiatami. W mniejszym stężenie sok konwalii używany jest do produkcji leków homeopatycznych, leczących choroby układu sercowo-naczyniowego.
Coreopsis grandiflora - nachyłek wielkokwiatowy
Wymagania: Dobrze rośnie tylko w pełnym słońcu i ciepłym stanowisku. Mało wymagający co do gleby. Gleba sucha do średnio wilgotnej, niezbyt żyzna, piaszczysta, przepuszczalna. Im gleba jest suchsza i uboższa, tym wyższa roślina. Uprawa: Wymaga odnawiania nasadzenia przez podział co 2-3 lata ze względu na krótkowieczność tego gatunku. Dobrze jest w końcu września przyciąć wszystkie pędy, co również przedłuża trwałość tego gatunku na rabacie i zwiększa odporność roślin. Rozmnażanie: Z nasion w IV-VI, przez podział zimą lub w IV-V, przez sadzonki wierzchołkowe sporządzone wiosną. Zastosowanie: Na rabatach bylinowych, na kwiat cięty. Najlepiej prezentuje się posadzony w dużych grupach, choć jest to zastosowanie dość ograniczone tym, że gatunek szybko wypada z rabaty.
Coreopsis verticillata - nachyłek okółkowy
Wymagania: Gatunek bardzo mało wymagający. Stanowisko nasłonecznione. Gleba średnio wilgotna, niezbyt żyzna, przeciętna. Nie sadzić na glebach piaszczystych. Gatunek wytrzymały na mróz. Uprawa: Uprawa jest bardzo łatwa. Wiosną nawozić. Podlewać w czasie suszy. Po kwitnieniu ściąć pędy. Rozmnażanie: Przez podział w III-V, z sadzonek kłączowych zimą, przez wysiew nasion. Zastosowanie: Nasłonecznione rabaty, raczej w większych grupach, do grup na trawnikach, jako kwiat cięty.
Delphinium x cultorum - ostróżka ogrodowa
Pochodzenie i opis: Gatunek ten obejmuje odmiany ogrodowe pochodzenia mieszańcowego (wykorzystano D.elatum, D.formosum, D.cheilanthum, D.grandiflorum). Wytwarza bulwiaste korzenie. Pokrój wzniesiony, o sztywnych pędach. Wysokość do 200cm. Liście głęboko, dłoniasto klapowane. Kwiaty duże, z ostrogą, zebrane w wydłużone, groniaste kwiatostany. Kwitnienie w VI-VII i powtórne na jesieni pod warunkiem, że zetniemy przekwitnięte kwiatostany letnie. Po kwitnieniu pędy żółkną i usychają. Gatunek krótkowieczny, wypada z rabaty po 3-4 latach, a niektóre odmiany nawet po jednym sezonie. Wszystkie części rośliny są trujące! Wymagania: Stanowisko słoneczne lub bardzo lekko ocienione, osłonięte, raczej chłodne. Gleba żyzna, zasobna w wodę i bardzo przepuszczalna, głęboko uprawiona, z dużą ilością substancji organicznej, nie wapienna. Nie znosi wysuszającego słońca, ani piaszczystej, bardzo lekkiej gleby. Ponadto ostróżka jest bardzo wrażliwa na przenawożenie. W czasie silnych mrozów rośliny wypadają. Uprawa: Gatunek niezbyt łatwy w uprawie. Sadzić jesienią lub w III-IV. Jeśli nawozimy rośliny pogłównie, to mogą długo rosnąć w jednym miejscu. Wiosną, jeszcze przed wyrośnięciem nowych pędów należy rośliny zasilać (najlepiej nawozami wolno działającymi typu Osmocote) i podlewać. Ważne jest, aby nie przenawozić ostróżek azotem, ponieważ takie rośliny łatwiej się łamią i są wrażliwsze na choroby. W czasie upałów koniecznie trzeba rośliny nawadniać (rzadziej, ale obficiej). Pędy kwiatostanowe należy palikować, aby się nie pokładały po ulewnych deszczach i silnych wiatrach (szczególnie odmiany z grupy Pacific). Ważne jest przycięcie pędów po kwitnieniu na 10cm od ziemi, dzięki czemu wiele odmian zakwitnie powtórnie na jesieni. Późną jesienią ściąć wszystkie pędy równo z ziemią. Rośliny młode, szczególnie w pierwszym i drugim roku po posadzeniu wymagają okrycia na zimę. Aby przywrócić żywotność słabnącym karpom, należy co kilka lat wykopać całe rośliny, podzielić je i posadzić tylko najżywotniejsze części. Rozmnażanie: Zarówno rozmnażanie przez podział jak i przez sadzonki jest powolne i kłopotliwe. Przez podział przez całą zimę aż do IV, a także w VIII-IX. Oddzielamy pojedyncze pąki z kawałkiem starego pędu i korzeniami przybyszowymi i sadzimy wprost do doniczek. Sadzonki z piętką w II-IV z podpędzonych w szklarni roślin matecznych. Ukorzeniają się w ciągu 15-20 dni, ale wypady są dość duże. Przez wysiew nasion do gruntu bezpośrednio po zbiorze lub w szklarni w I-II można rozmnażać jedynie odmiany z grupy Pacific. Nasiona tej grupy wymagają do skiełkowania temperatury 12-14oC. Odmiany te wiernie powtarzają cechy mateczne. Nasiona kiełkują w ciemności po ok. 3 tygodniach. Świeże nasiona kiełkują prawie w 100%. Siewki pikujemy po 4-6 tygodniach. Tak wysiane nasiona kwitną już jesienią tego samego roku. Natomiast odmiany z grupy Belladonna i Elatum muszą być rozmnażane wegetatywnie. Zastosowanie: Typowa bylina rabatowa, do tworzenia wysokich grup na trawnikach. Na rabacie stanowią mocny akcent, dzięki swojej wysokości i dostojności. Stosowane także na kwiat cięty (pędy kwiatostanowe ścinamy wtedy, gdy 1/3–1/2 kwiatów dolnych już jest rozwinięta), choć w wazonie są mało trwałe i szybko osypują się (świeżo wyglądają przez 3-6 dni).
Dianthus deltoides - goździk kropkowany
Wymagania: Stanowisko ciepłe i nasłonecznione. Gleba sucha do średnio wilgotnej, zdrenowana, uboga, najlepiej zasadowa. Odporny na niską temperaturę, ale lepiej przed mrozami okryć, gdyż w bezśnieżne i wietrzne zimy wymarza. Uprawa: W gorące i suche lata, po kwitnieniu, należy podlać i zasilić 0,3% roztworem saletry wapniowej, co spowoduje, że po 2 tygodniach roślina znów zakwitnie. Po kwitnieniu przyciąć, aby pędy się nie ogołacały i nie rozsiewały się nasiona. Często odmładzać, gdyż po 3-4 latach kwitną mniej obficie i ogołacają się. Rozmnażanie: Przez wysiew nasion w II-VI, które kiełkują po 10 dniach. Siewki pikować wprost do doniczek. Przez podział w IV-V. Zastosowanie: W ogródkach skalnych na małych powierzchniach (nie ma jednak typowego charakteru szlachetnych roślin górskich), do tworzenia barwnych plam na rabatach i kwietnikach, w ogrodzie wrzosowiskowym, na obwódki. Nadaje się na zastępcze trawniki. Dobrze prezentuje się z trawami ozdobnymi. Dekoracyjność: Kwiaty, pokrój.
Dianthus gratianopolitanus (D.caesius) - goździk siny (g.majowy)
Wymagania: Stanowisko ciepłe i nasłonecznione, a nawet palące. Gleba sucha, dobrze zdrenowana, najlepiej piaszczysto-gliniasta, umiarkowanie żyzna. Odczyn obojętny. Na glebach ciężkich i wilgotnych rośliny gniją. Uprawa: Po przekwitnięciu wycinać pędy. Nie nawozić, albo nawozić bardzo słabo, bo inaczej liście tracą swój charakterystyczny kolor i zielenieją. Rozstawa 20x20cm. Rozmnażanie: Przez podział. Z nasion wysiewanych zimą, najlepiej po przemrożeniu. Nasiona kiełkują po 15-20 dniach, pikowanie od razu do doniczek. Przez sadzonki z piętką we IX i ukorzenianych w inspekcie. Zastosowanie: Najcenniejszy goździk skalny. W ogródkach skalnych, na suchych murkach, między płytami. Dekoracyjność: Kwiaty, szaroniebieskie liście, kobiercowy pokrój.
Dianthus plumarius - goździk pierzasty
Wymagania: Nie ma specjalnych wymagań co do gleby i stanowiska. Najlepsze jednak są gleby piaszczyste, przepuszczalne, zasobne w wapń, na miejscach słonecznych. Rośliny o kwiatach pojedynczych są odporne na mróz i mało wymagające, a o pełnych wrażliwe i wymagają okrycia na zimę. Uprawa: Gatunek ten nawozi się dwukrotnie w ciągu okresu wegetacji saletrą wapniową w ilości 20g/m2podłoża. Przed zimą można stosować nawóz fosforowo – potasowy. Rozstawa na miejscu stałym 20x30cm. Rozmnażanie: Z nasion wysiewanych zimą (lepiej kiełkują po przemrożeniu) lub zaraz po zbiorze. Można również wysiewać nasiona od IV do V. Siewki ukazują się po 15-20 dniach. Należy je pikować do doniczek. Odmiany o kwiatach pełnych wytwarzają korzeń palowy i nie wydają korzeni przybyszowych. Wtedy rozmnaża się je przez odrywanie sadzonek z piętką w V, przed kwitnieniem lub we IX i ukorzenia się w inspekcie. Rośliny o kwiatach pojedynczych można rozmnażać z odkładów po kwitnieniu lub przez podział we IX. Zastosowanie: W ogrodach skalnych, na obwódki rabat i na murki, a także jako kwiat cięty. Dekoracyjność: Kwiaty, pokrój.
Dicentra eximia - serduszka wspaniała
Wymagania: Stanowisko lekko ocienione, chłodne i wilgotne. Gleba średnio wilgotna, gliniasto-piaszczysta, lekka, próchniczna. Uprawa: Podlewać w czasie suszy. Rozmnażanie: Przez podział odrostów w III-V. Przez sadzonkowanie kłączy zimą. Układa się je pionowo w podłożu. Przesadza się w V-VI. Zastosowanie: Na lekko zacienionych rabatach, w jasnych zaroślach, razem z paprociami, orlikami. Dekoracyjność: Zielona kępa liści, charakterystyczne kwiaty.
Dicentra (Diclythra) spectabilis – serduszka okazała, biskupie serce
Pochodzenie i opis: Chiny, Korea, jasne lasy. Wysokość 60-90cm. Wytwarza grube, mięsiste, kruche korzenie. Wcześnie wchodzi w okres wegetacji. Tworzy lekko zaokrągloną, wielką kępę. Łodygi są puste w środku, zaczerwienione. Liście pierzasto złożone, niebieskozielone, zanikają zaraz po kwitnieniu. Kwiaty duże, sercowate, różowo-białe, zebrane w zwisające, łukowato wygięte grona. Kwitnie w V-VI. Wiąże mało nasion. Roślina długowieczna – może bardzo silnie się rozrastać i rosnąć w jednym miejscu nawet kilkadziesiąt lat! Wymagania: Stanowisko chłodne i wilgotne, lekko ocienione, a słoneczne przy glebie wystarczająco wilgotnej. Gleba wilgotna, lecz nie za mokra, lekka i próchniczna, zasobna w składniki pokarmowe, o odczynie obojętnym. Na zbyt suchym stanowisku kwitnie krótko i szybko wchodzi w okres spoczynku. Uprawa: Rzadko wymaga dokarmiania nawozami mineralnymi. Jednakże, gdy kwiaty drobnieją i słabnie wzrost, należy rośliny zasilić gnojówką, albo nawozami mineralnymi. Rośliny rosnące na stanowiskach słonecznych należy osłaniać w zimnych rejonach przed późnowiosennymi przymrozkami. Gatunek ten można przyspieszać w szklarni w I-II. Rozmnażanie: Przez sadzonki z piętką w II-IV (najlepiej z roślin podpędzonych w szklarni), które ukorzeniają się w ciągu 15-20 dni lub przez sadzonki boczne w lecie. Można też próbować ukorzeniać oderwane liście. Przez podział w VIII, choć jest to sposób mało wydajny i trzeba uważać, aby nie uszkodzić kruchych korzeni. Można stosować podział bardzo intensywny na kawałki jednopąkowe lub mniej intensywny, ale i mniej ryzykowny podział karpy na 3-4 części. Rzadziej z nasion, bo zawiązuje ich mało i słabo kiełkują. Zastosowanie: Rabaty, ogrody wiejskie, jako roślina drugoplanowa, gdyż wcześnie zanikają liście. Dlatego też nie należy tych roślin sadzić w grupie, lecz rozproszyć po całej rabacie. Do ogrodów skalnych, do grup na trawnikach, jako kwiat cięty.
Dictamnus albus (D.fraxinella) – dyptam jesionolistny, gorejący krzew Mojżesza
Wymagania: Jedna z mniej wymagających bylin ogrodowych. Stanowisko słoneczne i suche, gleba żyzna i zasobna w wapń. Gatunek odporny na mróz. Uprawa: Jak każda bylina długowieczna, o silnych korzeniach, nie lubi przesadzania. Rozmnażanie: Podział jest mało wydajny i rośliny długo dochodzą do siebie po tym zabiegu. Najlepiej rozmnażać dyptam przez wysiew nasion, choć jest ono dość powolne. Nasiona warto zebrać przed dojrzeniem, gdyż potem nasiona „uciekają” wystrzelone przez torebkę nasienną. Nasiona najlepiej wysiewać zaraz po zbiorze (choć można i w innych, dogodnych dla siebie terminach) na głębokość nie mniejszą niż 1cm. Siewki kiełkują najczęściej na wiosnę (jeśli zostaną wysiane zaraz po zbiorze, w przeciwnym wypadku kiełkują zwykle po roku). Warto przeprowadzić selekcję wśród licznie skiełkowanych siewek. Część siewek zakwita już w drugim roku wegetacji, większość jednak w trzecim. Zastosowanie: Może być sadzony pojedynczo lub w grupie na tle trawnika. Kłącza zbierane latem służą jako surowiec zielarski stosowany w położnictwie, w leczeniu chorób przewodu pokarmowego. Gatunek miododajny. Dekoracyjność: Liście, kwiaty, pokrój.
Doronicum orientale (D. caucasicum) - omieg kaukaski, „żółte margerytki”
Pochodzenie i opis: Europa południowo-wschodnia do Azji Mniejszej, w jasnych lasach i rzadkich zaroślach. Tworzą bulwiasto zgrubiałe korzenie. Wysokość 40-60cm. Tworzy rozetę ze wzniesionymi pędami kwiatostanowymi. Liście szeroko sercowate, żywo zielone. Kwiaty to żółte koszyczki osadzone pojedynczo na wierzchołkach wzniesionych łodyg. Kwitnienie w IV-V. Po kwitnieniu liście przechodzą spoczynek letni. Wymagania: Gatunek niewybredny. Stanowisko raczej chłodne, półcieniste lub słoneczne, jeżeli gleba jest dostatecznie wilgotna. Gleba średnio wilgotna, lekka, próchniczna. Uprawa: Podlewać w suchych okresach, ponieważ gatunek ten nie znosi suszy. Umiarkowanie zasilać nawozami. Usuwać przekwitłe kwiaty, aby przedłużyć kwitnienie. Chronić przed ślimakami i ślinikami. Warto co 3-4 lata wykopywać karpy z ziemi, dzielić i sadzić ponownie. Rozmnażanie: Przez podział poza okresem kwitnienia. Z nasion, które kiełkują bardzo łatwo po 10 dniach. Pierwszy raz siewki pikuje się kępkami, ponieważ są bardzo drobne. Zastosowanie: Na rabaty w lekkim cieniu, do tworzenia niewielkich grup ogrodowych. Nie sadzić na brzegu rabaty, ani w większych grupach, ponieważ po kwitnieniu część nadziemna zamiera.
Draba aizoides – głodek mrzygłód
Pochodzenie i opis: Pochodzi z gór Europy, także gatunek krajowy, rośnie dziko na skałach wapiennych i dolomitowych. Wysokość 5-10cm. Tworzy gęste, zielone i zimozielone kobierce. Liście zebrane w małe rozetki, sztywne i zaopatrzone w szczeciniaste włoski. Kwiaty drobne, jasnożółte, zebrane w grona na krótkich łodyżkach. Kwitnienie w III-IV. Wymagania: Stanowisko słoneczne i suche. Nie jest wymagający co do gleby, ale lepiej rośnie na glebie słabszej i uboższej. Uprawa: Rozmnażanie: Przez wysiew nasion. Nasiona zbieramy w miarę dojrzewania, ponieważ bardzo szybko się osypują i wysiewamy zimą, gdyż wymagają przemrożenia. Podział i sadzonkowanie najlepiej przeprowadzać w VII-VIII. Zastosowanie: Jest to bardzo cenna roślina okrywowa na rabaty skalne, na suche murki i skarpy kwiatowe, do wypełniania szpar między kamieniami i płytami chodnikowymi.
Dryas octopetala – dębik ośmiopłatkowy
Wymagania: Stanowisko słoneczne, a nawet palące. Gleba lekka, kamienista, z dużą zawartością wapnia, koniecznie z dobrym drenażem. Jest odporny na suszę i chłody. Uprawa: Znosi przesadzanie tylko z nienaruszoną bryłą korzeniową. Rozmnażanie: Rozmnażanie dębika przysparza sporych trudności. Wytwarza sporo nasion, jednakże kiełkują one bardzo słabo. Nasiona wysiewamy zaraz po zbiorze. Najlepiej rozmnażać go przez podział rozrośniętych egzemplarzy oraz przez sadzonki z piętką (kawałek zeszłorocznego, zdrewniałego pędu) sporządzane w VII-IX. Sadzonki ukorzeniają się bardzo słabo, dlatego też warto stosować ukorzeniacz. Rozstawa sadzenia wynosi ok. 15 roślin / m2. Zastosowanie: W ogródkach skalnych, w szczelinach między kamieniami i na murkach skalnych, do obsadzania mocno nasłonecznionych i palących partii ogródka skalnego, gdzie żadne inne rośliny nie chcą dobrze rosnąć.
Echinacea purpurea (Rudbeckia purpurea) - jeżówka purpurowa
Wymagania: Stanowisko ciepłe i nasłonecznione, gleba średnio wilgotna, raczej żyzna, o odczynie obojętnym. Na stanowiskach suchych źle rośnie. Uprawa: Roślina łatwa w uprawie, choć o dużych wymaganiach pokarmowych. Przed sadzeniem należy dodać do gleby kompostu i nawozić w ciągu lata. Najlepiej sadzić wiosną. Usuwać samosiewy, gdyż najczęściej mają inną barwę niż rośliny mateczne. Ścinać pędy po przekwitnięciu. Na koniec sezonu ściąć łodygi tuż przy ziemi. Chronić przed ślimakami i ślinikami. Odnawiać nasadzenia co 3-4 lata. Rozmnażanie: Wysiew nasion w II-VI do inspektu. Nasiona kiełkują po 20-30 dniach. Siewki należy pikować i selekcjonować (otrzymujemy formy o różnej sile wzrostu i odmiennie zabarwione). Przez podział w II-III lub V-VI, ale jest to sposób mało wydajny. Sadzonki korzeniowe w XII-III układane poziomo do skrzynek w szklarni, ale wyrasta tylko 30-40%. Zastosowanie: Rabaty bylinowe, na kwiat cięty, na suche bukiety. Ostatnio bardzo popularna roślina lecznicza (dzięki właściwościom uodparniającym). Dekoracyjność: Kwiaty, zarówno na rabacie jak i w bukietach świeżych i suchych.
Echinops ritro (E.ruthenicus) - przegorzan pospolity (ruski)
Pochodzenie i opis: Południowo-wschodnia Europa, na stepach. Wysokość do 200cm. Tworzy grube i głęboko sięgające korzenie. Cała roślina jest bardzo podobna do ostu. Łodygi nierozgałęzione, wzniesione, biało filcowane. Liście pierzasto wcinane, ostro ząbkowane i kolczaste, od spodu biało filcowane. Kwiaty stalowoniebieskie, zebrane w pojedyncze główki na szczycie pędu. Pąki kwiatowe pojawiają się na roślinie dużo wcześniej. Kwitnienie w VIII-IX. Roślina wytrzymała i ekspansywna. Wymagania: Stanowisko słoneczne i suche, a nawet palące, osłonięte od wiatru. Niewybredny w stosunku do gleby. Gleba przeciętna, wapienna, raczej sucha, nawet żwir, ze względu na głębokie korzenienie się. Unikać gleb ciężkich i wilgotnych. Rozstawa: 3-4 rośliny/m2. Uprawa: Gatunek łatwy do uprawy. Należy dość wcześnie ścinać owocostany, gdyż rośliny mają tendencję do obfitego rozsiewania się. W razie pokładania się roślin stosować palikowanie. Rozmnażanie: Najłatwiej przez wysiew nasion w II-IV, rzędowo do inspektu. Kiełkują po 14 dniach. Siewki można pikować, choć niekoniecznie. Odmiany przez sadzonki korzeniowe długości 8-10cm, w XII-III, ułożone pionowo w podłożu. Jest to niestety sposób niezbyt wydajny, gdyż nie wszystkie sadzonki wyrastają. Podział karp jesienią lub wiosną. Zastosowanie: Pojedynczo lub w niewielkich grupach, na tle drzew i krzewów o czerwonych liściach, do ogrodów naturalistycznych (gdyż łatwo się rozsiewają), na kwiat cięty i do suchych bukietów (ciąć należy po rozwinięciu się pierwszych kwiatów). Roślina miododajna.
Epimedium grandiflorum (E.macranthum) - epimedium wielkokwiatowe
Pochodzenie i opis: Mandżuria, Japonia, w lasach piętra alpejskiego. Wysokość
15-25cm. Wytwar Wymagania: Stanowisko półcieniste lub lekko ocienione, chłodne i wilgotne. Gleba średnio wilgotna do wilgotnej, najlepiej gliniasta i ciężka, dobrze zdrenowana, żyzna, próchniczna. Gatunek mrozoodporny. Uprawa: Gatunek łatwy w uprawie. Po zimie stare egzemplarze przyciąć tuż nad ziemią. Rozmnażanie: Przez podział karp po kwitnieniu, po całkowitym wyrośnięciu liści, przez sadzonki kłączowe. Zastosowanie: Sadzony w grupach w lekkim cieniu drzew lub krzewów, cenny gatunek okrywowy.
Erigeron x hybridus - przymiotno (turzan) ogrodowe
Wymagania: Rośliny nie mające specjalnych wymagań. Stanowisko nasłonecznione i ciepłe. Gleba średnio wilgotna, dobrze zdrenowana, żyzna i głęboka. Na glebie ciężkiej rośnie mniej bujnie. Dobrze znosi suszę. Uprawa: Po kwitnieniu należy nawieźć rośliny i ściąć pędy, aby pobudzić rośliny do ponownego kwitnienia we IX. Pokładające się pędy lekko popierać. Rośliny słabiej kwitnące regularnie ciąć, dzielić i przesadzać co 3-4 lata. Rośliny pozostające dłużej w tym samym miejscu zamierają od wewnątrz kępy. Rozmnażanie: Przez podział zimą lub latem po pierwszym kwitnieniu. Przez sadzonki z piętką w III-IV z podpędzonych w szklarni roślin. Z nasion. Zastosowanie: Na rabaty bylinowe, na kwiat cięty (kwiaty muszą być całkowicie rozwinięte). W wodzie utrzymują świeżość do 10 dni. Dekoracyjność: Kwiaty.
Eremurus robustus – pustynnik olbrzymi, lilia stepowa, igła Kleopatry
Wymagania: Stanowisko słoneczne, ciepłe, zaciszne i suche. Gleba lekka, sucha do średnio wilgotnej, piaszczysta, ciepła, dobrze zdrenowana. Nie znosi wilgotnych miejsc. W surowe zimy może przemarzać. Uprawa: Sadzenie bulwiastych korzeni powinno przypadać na wrzesień. Sadzić ostrożnie, tak aby nie uszkodzić kruchych korzeni. Przed sadzeniem konieczne jest wysypanie warstwy drenażu o grubości ok.15cm. Korzenie zakopać na głębokość 12-15cm. Wiosną zasilać nawozem mineralnym oraz mocniej podlewać. Wiosenne przymrozki mogą uszkadzać świeżo wyrosłe liście, dlatego warto je na noc przykrywać folią lub plastikowym pojemniczkiem. W suche lata trzeba rośliny regularnie podlewać, a w czasie obfitych deszczów zabezpieczać przed nadmiernymi opadami np. folią. W razie niesprzyjającego lata warto wykopać rośliny po kwitnieniu. Pod koniec lata, po przekwitnięciu i zamarciu części nadziemnej bulwy należy trzymać sucho (najlepiej glebę przykryć folią). Przed zimą należy przykryć pustynniki warstwą liści lub słomy, a usunąć na przedwiośniu (liście wyrastają bardzo wcześnie). Rozmnażanie: Przez wysiew nasion zaraz po zbiorze, przez podział korzeni bulwiastych w okresie spoczynku tj. po kwitnieniu. Dzielimy okazy 4-5-letnie. Zastosowanie: Do ogrodów stepowych, pojedynczo na trawnikach, rzadko na rabaty bylinowe, owocostany wykorzystywane są do suchych bukietów. Dekoracyjność: Okazałe kwiatostany.
Eryngium alpinum – mikołajek alpejski
Wymagania: Gatunek mało wymagający. Stanowisko nasłonecznione, ciepłe, nawet palące. Gleba sucha, dobrze zdrenowana, najlepiej piaszczysto-żwirowata. Uprawa: Podpierać pokładające się pędy. Rozmnażanie: Przez wysiew nasion w II-IV w inspekcie lub do gruntu zaraz po zbiorze (nasiona kiełkują zwykle w małej ilości i to dopiero po roku), przez sadzonki korzeniowe. Zastosowanie: Do ogrodów stepowych i skalnych, na kwiat cięty, do suchych bukietów. Dekoracyjność: Charakterystyczne liście i kwiaty.
Euphorbia myrsinites (Tithymalus myrsinites)– wilczomlecz mirtowaty Pochodzenie i opis: Zbocza gór i piargów południowej Europy. Wysokość 15-25cm. Tworzy kobierzec mający z wiekiem tendencję do przewisania i ogołacania się od dołu. Pędy pełzające, niebieskawe. Liście trójkątne, łuskowate, szaroniebieskie, mięsiste, ułożone dachówkowato, zimozielone. Kwiaty niepozorne, przysadki żółtozielone. Kwitnienie w IV-V. Gatunek ten bardzo łatwo zakorzenia się nawet w wąskich szparach między płytami chodnikowymi czy kamieniami. Całą roślina silnie trująca. Wymagania: Stanowisko nasłonecznione, ciepłe, a nawet gorące. Gleba sucha do średnio wilgotnej, dobrze zdrenowana, lekka, kamienista, wapienna. Na glebach ciężkich i wilgotnych gnije. Uprawa: Pędy skracać po kwitnieniu, aby zapobiec nadmiernemu wyleganiu roślin i ich ogołacaniu się. Rozmnażanie: Przez wysiew nasion zaraz po zbiorze, nieco trudniej przez sadzonki lub podział wiosną. Miejsce cięcia sadzonki należy na kilka minut włożyć do ciepłej wody, aby wypłynął sok mleczny i nie spowodował zaklejenia rany. Zastosowanie: Do ogródków skalnych, w szczelinach suchych murków. Dekoracyjność: Liście, pokrój.
Euphorbia polychroma (E.epithymoides) – wilczomlecz pstry, złocisty
Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste, ciepłe. Gleba sucha do średnio wilgotnej, dobrze zdrenowana, piaszczysta lub żwirowata, wapienna. Uprawa: Po kwitnieniu i późną jesienią przyciąć pędy, aby roślina zachowała swój zwarty, półkolisty pokrój. Rozmnażanie: Przez podział roślin wczesną wiosną lub w VIII, ale jest to sposób mało wydajny. Z sadzonek wierzchołkowych wczesną wiosną (kiedy pędy mają zaledwie kilka centymetrów), przez wysiew nasion zaraz po zbiorze (w VII). Zastosowanie: Do ogródków skalnych, na niskie wiosenne rabaty bylinowe, między płytami chodnikowymi, pędy i kwiaty stosowane są jako dodatek do bukietów. Dobrze wygląda jako soliter w miejscu bardzo widocznym. Dekoracyjność: Liście, przykwiatki.
Festuca cinerea (F. glauca) - kostrzewa popielata ( k. sina)
Wymagania: Bardzo wytrzymała trawa. Stanowisko nasłonecznione i ciepłe, a nawet suche i palące. Gleba sucha do średnio wilgotnej, dobrze zdrenowana i uboga w próchnicę i składniki pokarmowe. Nie znosi miejsc wilgotnych. Na glebie zbyt żyznej liście zielenieją. Uprawa: Na wiosnę oczyścić kępy z zeszłorocznych liści. Po kwitnieniu przyciąć przekwitłe źdźbła. Rozmnażanie: Przez podział przez całe lato od IV do IX. Może rozsiewać się samorzutnie. Zastosowanie: Pojedynczo lub w małych grupach na niewielkiej powierzchni. Nadaje się do zadarniania. Często sadzona na cmentarzach. W ogródku skalnym. Dekoracyjność: Niebieskawe ulistnienie.
Gaillardia x hybrida - gailardia ogrodowa
Wymagania: Stanowisko słoneczne. Co do gleby gatunek mało wymagający, wystarczy lekka i przepuszczalna, gdyż korzeni się głęboko oraz koniecznie dobrze zdrenowana. W początkowym okresie wzrostu wymaga obfitego nawadniania. Na glebach słabo przepuszczalnych może ginąć w ciągu zimy. Uprawa: Kwitnące pędy palikować. We IX ściąć wszystkie kwiaty ponad liśćmi, aby zmusić rośliny do wydawania nowych pędów u podstawy starych, co przedłuża żywotność roślin, wpływa na lepsze kwitnienie w następnym roku i zwiększa szanse na przezimowanie. Jednakże zabieg ten nie zawsze sprzyja przedłużeniu życia gailardiom. Łatwo się rozsiewa i może zachwaścić ogród, lepiej więc ścinać przekwitłe kwiatostany. Źle znosi przesadzanie, dlatego nie zalecana jest uprawa w szkółkach gruntowych. Rozmnażanie: Z nasion w V, które kiełkują po 14 dniach. Siewki pikować do doniczek. Przez sadzonki korzeniowe długości 5-10cm, w III-IV, ułożone płasko w skrzynkach. Korzenie wydaje tylko 40-60% z nich. Przez podział roślin wiosną co 2-3 lata, a na glebie suchej i piaszczystej, gdzie wytworzyły długi korzeń palowy co 4-5 lat. Zastosowanie: Na rabaty bylinowe, na kwiat cięty (długo trzymają się w wazonie). Odmiany karłowe mogą być sadzone w ogrodzie skalnym. Gailardie nie powinny być sadzone w trwałych zestawieniach bylinowych ze względu na swoją krótkowieczność. Dekoracyjność: Kwiaty, paromiesięczny okres kwitnienia.
Gentiana acaulis (G.kochiana) - goryczka bezłodygowa (krótkołodygowa)
Wymagania: Stanowisko słoneczne, ale chłodne. Gleba średnio wilgotna, próchniczna, kwaśna, niezbyt ciężka. W bezśnieżne zimy może przemarzać. Uprawa: Regularnie podlewać i zraszać w czasie suszy. Nawozić tylko nawozami o spowolnionym działaniu, albo rozłożonym obornikiem. W bezśnieżne zimy okrywać gałązkami drzew iglastych. Rozmnażanie: Przez wysiew nasion, przez podział Zastosowanie: Do ogródka skalnego Dekoracyjność: Intensywnej barwy kwiaty
Geranium macrorrhizum - bodziszek korzeniasty
Wymagania: Gatunek bardzo mało wymagający. Stanowisko słoneczne lub półcieniste, najlepiej w lekkim cieniu drzew. Gleba sucha do średnio wilgotnej. Uprawa: Dobrze znosi suszę. Rozmnażanie: Przez podział zimą lub w IV-VI, podzielone kawałki powinny mieć kilka korzeni i co najmniej jeden pęd grubości palca. Przez sadzonki pędowe wczesną wiosną. Zastosowanie: Roślina okrywowa pod drzewami i krzewami. Nadaje się do dużych ogrodów skalnych, do obsadzania dużych powierzchni. Dekoracyjność: Zielone gęste kępy, kwiaty.
Geranium platypetalum - bodziszek wielkopłatkowy
Wymagania: Stanowisko półcieniste. Gleba średnio wilgotna, niezbyt ciężka. Uprawa: Łatwy do uprawy. Dobrze znosi suszę. Na glebie dostatecznie wilgotnej gatunek ten znosi nawet pełne nasłonecznienie. W dobrych warunkach uprawy powtarza kwitnienie. Rozmnażanie: Oprócz sposobów wymienionych u G. macrorrhizum można sporządzać sadzonki kłączowe w XII-III, w inspekcie. Zastosowanie: Na rabaty, do grup na trawnikach, do ogrodu naturalistycznego, do tworzenia runa pod drzewami i krzewami, do pokrywania skarp. Dekoracyjność: Gęste ulistnienie, duże kwiaty.
Geranium sanquineum - bodziszek czerwony
Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste, ciepłe. Gleba sucha do średnio wilgotnej, piaszczysto-gliniasta lub żwirowata, najlepiej wapienna i bez próchnicy. Na glebach zbyt żyznych wydaje za dużo liści i słabo kwitnie. Uprawa: Ograniczać rozwój kęp. Długo wytrzymuje na jednym stanowisku. Rozmnażanie: Jak poprzednich gatunków. Można także sporządzać sadzonki korzeniowe, które układa się pionowo w doniczkach. Zastosowanie: Na obrzeżach niskich krzewów lub drzew, do obsadzania słonecznych miejsc ogrodu naturalistycznego, do ogrodów skalnych. Dekoracyjność: Pokrój, liście i kwiaty.
Geum coccineum - kuklik szkarłatny
Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste, miejsce ciepłe. Gleba średnio wilgotna do wilgotnej, żyzna, próchniczna, piaszczysto-gliniasta. Gatunek bardzo wytrzymały. Uprawa: Przed sadzeniem warto dodać do gleby kompostu lub torfu. Regularnie podlewać w czasie suszy, gdyż przy niewielkim braku wody przysychają. Usuwać przekwitłe kwiaty, aby przedłużyć okres kwitnienia. Tworzy gęste kępy, nie pozwalające na rozwój chwastów. Co 3-5 lat należy rośliny odmłodzić, dzieląc kępy. Rozmnażanie: Przez podział w IV-V lub zimą. Przez sadzonki z piętką w VIII-X. Z nasion pod koniec zimy, ale wschodzą one nierównomiernie, a siewki wykazują duże zróżnicowanie cech. Nasiona kiełkują po 15-20 dniach. Zastosowanie: W grupach między drzewami lub krzewami, na obwódki, na rabaty, do ogródków skalnych, na kwiat cięty. Dekoracyjność: Kwiaty, długi okres kwitnienia.
Gunnera manicata - gunnera, mamuci liść
Wymagania: Stanowisko słoneczne, albo lekko półcieniste. Gleba bardzo żyzna, lekko kwaśna, bogata w substancję organiczną, przepuszczalna w głębszych warstwach, stale wilgotna. Jest wrażliwa na mróz. Uprawa: Nie można dopuścić do przesuszenia gleby. Dobrze jest co roku nawozić gunnerę dobrze rozłożonym obornikiem, ponadto warto podlewać ją gnojowicą i zasilać nawozami mineralnymi z dużą zawartością azotu. Jesienią należy roślinę dobrze zabezpieczyć przed mrozem, nawet na wysokość 40-60cm, najlepiej przewiewnym materiałem organicznym np. suchymi liśćmi, trocinami, słomą, igliwiem. Warto wokół rośliny zrobić na czas zimy rodzaj skrzyni inspektowej, do której w miarę postępu zimy będzie się dokładać kolejne warstwy. Rozmnażanie: Przez podział kłączy na wiosnę, przez sadzonki pąkowo-liściowe. Podzielone rośliny przez kilka pierwszych zim powinny zimować w miejscu zabezpieczonym od mrozu. Możliwe rozmnażanie z nasion (importowanych), które wysiewamy jesienią w szklarni. Niestety ich zdolność kiełkowania zachowuje się tylko jeden rok. Zastosowanie: Jako soliter na dużym trawniku, nad zbiornikami wodnymi. Dekoracyjność: Ogromne, charakterystyczne liście, olbrzymie, szyszkowate kwiatostany.
Gypsophila paniculata - łyszczec wiechowaty
Wymagania: Stanowisko słoneczne, bardzo ciepłe. Gleba sucha do średnio wilgotnej, dobrze zdrenowana, wapienna. Nie znosi zimowych zastoisk wodnych. Gatunek bardzo wytrzymały na suszę i złe warunki glebowe dzięki wytwarzaniu głębokiego korzenia palowego. Do dobrego rozwoju wymaga sporo wolnej przestrzeni. Uprawa: Po przekwitnięciu ścinać pędy kwiatostanowe. Starsze egzemplarze nie znoszą przesadzania ze względu na głęboki korzeń palowy. Rozmnażanie: Przez wysiew nasion, przez sadzonki wierzchołkowe, przez szczepienie. Zastosowanie: Na słoneczne rabaty, jako element „rozluźniający” rabatę, na kwiat cięty, jako dodatek do bukietów nadający kompozycji lekkości, na suche bukiety. Stosowany w kosmetyce do produkcji mydła, szamponów, płynów do kąpieli itp., dzięki zawartości pieniących saponin. Dekoracyjność: Delikatne, zwiewne kwiaty.
Helenium x hybridum - dzielżan ogrodowy
Pochodzenie i opis: Mieszańce ogrodowe pochodzące od gatunków dziko rosnących w Ameryce Północnej (głównie od H.autumnale). Wysokość w zależności od odmiany 60-180cm. Tworzy wysoką, wyprostowaną kępę, silnie rozrastającą się w górę i na boki. Charakterystyczne jest mocne rozgałęzienie pędów w górnej części. Liście lancetowate, jasnozielone. Kwiaty w barwie zależnej od odmiany, z wypukłym środkiem, najczęściej czarnym, zebrane w rozgałęzione i gęste baldachy*. Kwitnienie w VII-X (w zależności od odmiany), bardzo obfite. Gatunek szybko i bujnie rosnący, w sprzyjających warunkach długowieczny. Wymagania: Lubi stanowisko słoneczne i ciepłe. Gleba powinna być średnio wilgotna do wilgotnej, żyzna i gliniasta, przepuszczalna. Nie znosi zarówno gleb suchych (jałowych piasków), jak i zbyt podmokłych (szczególnie zimą!!!) i ciężkich (gdzie pędy mają tendencję do pokładania się). Jest gatunkiem bardzo żarłocznym i szybko zużywa substancje pokarmowe zawarte w glebie. Na odpowiednich stanowiskach jest gatunkiem w pełni mrozoodpornym. Uprawa: Unikać sadzenia jesiennego. Regularnie podlewać w czasie suszy. Przycinać przekwitłe kwiatostany, aby przedłużyć kwitnienie. Wysokie odmiany należy palikować. Przesadzać co kilka lat na nowe miejsce, gdyż dzielżan szybko wyjaławia glebę, na której rośnie. W celu opóźnienia kwitnienia o 2-3 tygodnie dobrze jest w V przyciąć pędy. Rozmnażanie: Przez podział starszych kęp zimą lub wczesną wiosną. Dzielenie roślin w czasie wzrostu jest niemożliwe ze względu na ich wysokość i ogromną powierzchnię parowania z liści i pędów. Można też sporządzać sadzonki wierzchołkowe, które latem ukorzeniają się w ciągu tygodnia. Jeżeli chcemy uzyskać nowe osobniki to warto wysiać nasiona. Dzielżany łatwo się krzyżują między sobą, zawiązują dużo nasion, a siewki rosną szybko i tak rozmnożone mogą zakwitnąć już następnego lata i to nieraz dużo ładniej niż ich rodzice. Zastosowanie: Na tył słonecznych rabat, do wiejskich ogródków, na kwiat cięty (długo pozostają świeże w wazonie, można ścinać nawet najmniejsze pąki, a też się rozwiną). Doskonale wyglądają w dużych, różnokolorowych grupach.
Helianthemum x hybridum - posłonek ogrodowy
Pochodzenie i opis:
Mieszaniec pochodzący ze skrzyżowania dzikich gatunków rosnących na słonecznych
zboczach Karpat i Alp ( głównie od H.nummularium, H.apenninum,
H.grandiflorum). Jest to krzewinka* półzimozielona lub
zimozielona. Korzeni się płytko i szeroko. Wysokość 15-30cm. Tworzy zwartą,
niską kępę o cienkich pędach, mających tendencję do pokładania się. Liście
drobne, ciemnozielone, często zimozielone, o brzegach lekko podwiniętych pod
spód. Kwiaty duże, pojedyncze lub pełne, w odcieniach od białego i żółtego przez
pomarańczowy i czerwony do brązowego, zebrane w rzadkie kwiatostany wzniesione
ponad liście. Kwiaty Wymagania: Lubi stanowisko słoneczne, ciepłe, a nawet palące. Gleba powinna być raczej sucha, lekka, dobrze zdrenowana, wapienna, kamienisto-gliniasta, przepuszczalna, uboga. Dobrze znosi suszę. Mimo płytkiego i szerokiego korzenienia się, korzenie są odporne na mrozy. Natomiast część nadziemna może w mroźne i bezśnieżne zimy przemarzać. Uprawa: Przycinać pędy po kwitnieniu o co najmniej 1/3 wysokości, aby pobudzić rośliny do bujniejszego wzrostu i ponownego kwitnienia we IX. Odmiany o szarym ulistnieniu są delikatniejsze, dlatego należy je lekko osłonić na zimę, chroniąc przed wysuszającymi wiatrami i słońcem. Rośliny starsze zaleca się przyciąć po głównym okresie kwitnienia w VIII bardzo intensywnie (cięcie odmładzające), co poprawia pokrój i zwiększa wytrzymałość roślin na przemarzanie. Po przemarznięciu pędów nadziemnych (w czasie silnych mrozów bez śniegu), na wiosnę bardzo szybko wyrastają nowe pędy z odporniejszych na mrozy korzeni. Jeśli uszkodzenia po zimie są znaczne, należy pędy mocno przyciąć na wiosnę. Wzrost roślin jest dość szybki i ekspansywny, dlatego wskazane jest mocne cięcie po kwitnieniu, aby zachować ładny pokrój i pozwolić rosnąć sąsiadującym roślinom. Warto też uszczykiwać wierzchołki wzrostu, aby pobudzić rośliny do rozkrzewiania się. W czasie upałów liście mogą być atakowane przez mączniaka właściwego. Rozmnażanie: Przez sadzonki wierzchołkowe z piętką* w VIII-X, które ukorzeniają się łatwo w ciągu 30-40 dni. Można też łatwo rozmnażać ten gatunek przez wysiew nasion.
Heliopsis helianthoides var.scabra (H.scabra) – słoneczniczek szorstki
Pochodzenie i opis: Pochodzi z Ameryki Północnej. Wysokość 100-160cm. Tworzy wzniesione kępy. Liście grube, pokryte ostrymi włoskami, przez co cała roślina jest szorstka w dotyku (stąd nazwa). Kwiaty złotożółte lub pomarańczowo żółte, pojedyncze lub półpełne, osadzone na wierzchołkach pędów. Kwiaty wyglądają jak małe słoneczniki (stąd nazwa). Kwitnienie w VII-VIII i po przycięciu w VIII-IX. Gatunek trwały i długowieczny. Wymagania: Lubi stanowisko słoneczne lub półcieniste, suche. Gleba powinna być żyzna i przepuszczalna, nawet bardzo sucha, ale wtedy rośliny słabiej kwitną. Gatunek mrozoodporny. Uprawa: Łatwo wyjaławia
glebę, w związku z czym warto rośliny przesadzać na nowe miejsce co 2-3 lata i
intensywnie zasilać w czasie wzrostu nawozami wieloskładnikowymi (np. Azofoską*).
Rozmnażanie: Przez podział
wiosną, przez sadzonki wierzchołkowe wczesnym latem. Możemy też wysiewać
nasiona, ale musimy się wtedy liczyć z otrzymaniem roślin niejednolitych.
Zastosowanie: Na słoneczne,
letnie rabaty bylinowe, jako kwiat cięty i do suchych bukietów.
Wymagania: Gatunek dość
wymagający. Lubi stanowisko lekko ocienione (lub słoneczne, gdy gleba jest
dostatecznie wilgotna), chłodne, osłonięte od wiatru (przede wszystkim zimą).
Szczególnie wilgotne stanowisko powinno być w czasie kwitnienia, ponieważ wpływa
to stymulująco na tworzenie się pąków kwiatowych. Gleba musi być żyzna,
próchniczna, dość gliniasta, przepuszczalna, o sporej zawartości wapnia, dobrze
zdrenowana, stale wilgotna podczas kwitnienia, głęboko uprawiona. Najlepszy
odczyn gleby to pH 6,0-6,5. Dobrze reaguje na obecność węglanu wapnia w glebie.
Gatunek szczególnie wrażliwy na suche, zimowe wiatry i na choroby grzybowe. Jest
bardzo żarłoczny i wymaga corocznego nawożenia. Uprawa: Jak każda wolno
rosnąca i długowieczna bylina, ciemiernik nie znosi przesadzania i z trudem
klimatyzuje się na nowym miejscu. Przed sadzeniem przekopujemy głęboko glebę z
obornikiem lub nawozem wieloskładnikowym. Sadzimy w VIII/IX, dość płytko (2-3cm
pod ziemią), gdyż korzenie i tak „wciągną” roślinę nieco w głąb, a posadzony
zbyt głęboko nie zakwitnie przez wiele lat. W czasie przesadzania lub podziału
ciemiernika należy pamiętać o tym, że korzenie są bardzo wrażliwe na
przesuszenie. Od momentu pojawienia się pąków kwiatowych do wyrośnięcia nowych
liści należy rośliny podlewać regularnie, a nieco mniej w czasie spoczynku
letniego. Nawozimy począwszy od drugiego roku po posadzeniu, 2 razy w roku - na
wiosnę i jesienią. Wiosną warto na glebę rozsypać saletrę amonową, a jesienią
siarczan potasu w równych ilościach, po 15g/m² (zapewnią one bujny wzrost i
intensywne wybarwianie kwiatów). Ciemiernik dobrze reaguje też na nawożenie
rozłożonym obornikiem lub kompostem (rozkładamy warstwę wokół roślin).
Rozmnażanie: Sprawia sporo
trudności. Przede wszystkim stosuje się rozmnażanie z nasion. Odmiany
ciemiernika łatwo się krzyżują, więc otrzymane rośliny mogą się znacznie różnić
od roślin matecznych. Niestety ciemiernik zawiązuje bardzo mało nasion. Trudno
jest uchwycić moment pozyskiwania nasion. Należy uważać, aby nasiona nie zdążyły
się wysypać z pękających owoców (często wtedy pojawią się wokół rośliny
matecznej liczne samosiewy). Natomiast nasiona niedojrzałe nie kiełkują. Nasiona
wysiewamy natychmiast po zbiorze (pocz.VI), ponieważ szybko tracą one zdolność
kiełkowania. Wysiewamy je do zimnego inspektu lub wprost do gruntu. Nasiona
przykrywamy 1-cm warstwą podłoża. Kiełkowanie następuje w temperaturze ok. 5-10oC,
najwcześniej po 10-11 miesiącach!!! W tym czasie należy dbać o to, aby nasiona
nie uległy przesuszeniu. Wschody są nierównomierne i zwykle wynoszą 20-30%.
Siewki (lub samosiewy, gdy nie zdążymy zebrać nasion) pikujemy, gdy mają
wykształcony 1 liść właściwy (ok.1 maja). Młode rośliny (jak i dorosłe okazy)
nie znoszą przesadzania, dlatego też pikujemy roślinki do pojemników docelowych.
W okresie VI-IX siewki nawozimy co tydzień dolistnie Florovitem. Rosną one
bardzo wolno i najczęściej pod koniec drugiego roku uprawy mają dopiero 3
liście. Korzenie rozwijają się znacznie szybciej. Rośliny otrzymane z siewu są
dostatecznie silne dopiero po 3-5 latach i wtedy kwitną po raz pierwszy.
Można też stosować podział rozrośniętych roślin w IV-V (po kwitnieniu) lub w
VIII-IX, gdy młode liście są już duże i ciemnozielone (rośliny zdążą się wtedy
ukorzenić przed zimą). Dzielimy na części z 3-5 liśćmi oraz kilkoma pąkami i
korzeniami. Jednakże nie zaleca się tego sposobu rozmnażania częściej niż co 4
lata. Po podziale otrzymujemy zwykle 4-6 roślin z jednego egzemplarza
(rozmnażanie mało wydajne i wymagające dużej ilości roślin matecznych). Bardzo
ważna jest odpowiednia głębokość sadzenia podzielonych roślin. Podobnie jak u
Paeonia zbyt głębokie posadzenie spowoduje słabe kwitnienie, albo rośliny
będą tylko wegetować całymi latami. Po posadzeniu ważne jest szczególnie obfite
podlanie roślin. Zwykle po podziale rośliny jakiś czas chorują, szczególnie źle
znoszą uszkodzenia grube korzenie. Tak rozmnożone rośliny kwitną zwykle już w
3–4 miesiące po podziale. Można też dzielić w okresie zimowo-wiosennym. Dzielimy
wtedy roślinę podczas kwitnienia w I-II lub tuż po nim na krzyż łopatą, nie
wykopując rośliny z ziemi. Po ok.6-8 tygodniach rany zabliźniają się i w III-IV
możemy przystąpić do wykopania rośliny i podziału. Przy podziale nie skracamy
korzeni. Podział należy zakończyć przed wyrośnięciem młodych liści. Zastosowanie: Bardzo cenny
gatunek ze względu na nietypową porę kwitnienia, jednakże bardzo rzadko
uprawiany w naszych ogrodach (popularny na zachodzie Europy). Stosowany w
ogrodach, parkach, na cmentarzach, na zacienionych rabatach, pod drzewami,
krzewami i murami, w założeniach naturalistycznych. Doskonale wygląda w dużych
grupach. Szczególnie dobrze rośnie między drzewami owocowymi. Można też sadzić
ciemierniki do pojemników. Ciemierniki nadają się też do przyspieszania
zimowego. W tym celu 2-3 letnie rośliny wykopujemy z ogrodu w VII/VIII i sadzimy
w dużych doniczkach. Trzymamy je w ogrodzie lub na balkonie aż do momentu
zawiązania pąków kwiatowych. Wtedy wstawiamy doniczki do mieszkania i po
kilkunastu dniach roślina zaczyna kwitnąć. Najlepiej i najdłużej będą kwitły w
temp. 12-16ºC. Ciemiernik stosowany jest też jako kwiat cięty (utrzymuje
świeżość w wazonie przez 5-7 dni), do kompozycji na Boże Narodzenie, także jako
dodatek do wiązanek ślubnych (zarówno kwiaty jak i liście). Substancje toksyczne
zawarte w kłączach i korzeniach ciemiernika są używane do produkcji leków
nasercowych i wykrztuśnych oraz w niektórych chorobach nerwowych. spożycie
nasion lub kłączy ciemiernika może spowodować poważne zatrucia. Roślina
miododajna.
Pochodzenie i opis: Gatunki
dzikie, od których pochodzą dzisiejsze mieszańce ogrodowe, rosły we
wschodnioazjatyckich lasach i na wilgotnych łąkach (Japonia, Chiny). Wysokość
40-100cm. Wytwarza krótkie kłącza oraz mięsiste, zgrubiałe, bulwkowate korzenie.
Cały system korzeniowy sięga nawet do 80 cm w głąb. Roślina tworzy szeroką kępę
o łukowato wygiętych liściach. Liście trawiaste, rozwijają się już od III (mimo
to nie przemarzają w czasie wiosennych przymrozków) i są ozdobą rośliny aż do
późnej jesieni (przebarwiają się na żółto). Kwiaty osadzone po 1-10 na nagich,
bezlistnych pędach wyrastających ponad liście, liliowate, każdy świeży tylko
przez jeden dzień (niem. „Taglilie” czyli „lilia jednego dnia”). Barwa kwiatów
jest zależna od odmiany: żółta, pomarańczowa, morelowa, czerwonawa (i
najróżniejsze odcienie tych kolorów). Barwy białej ani czysto niebieskiej
jeszcze nie wyhodowano. Dodatkowym walorem kwiatów jest ich piękny zapach.
Kwitnienie w V-VIII. Aby liliowce zakwitły potrzebują 8 godzin pełnego słońca.
Wiele odmian zamyka kwiaty wcześnie po południu i w czasie pochmurnej pogody.
Gatunek ten często dziczeje. Roślina długowieczna, w dobrych warunkach może
rosnąć na jednym miejscu nawet 20-30 lat. Wymagania: Gatunek bardzo
łatwy w uprawie i prawie niezniszczalny. Stanowisko słoneczne lub półcieniste
(ale wtedy słabiej kwitnie). Gleba lekko wilgotna, najlepiej żyzna, świeża,
gliniasta, o odczynie lekko kwaśnym. Dobrze rośnie na każdej przeciętnej ziemi
ogrodniczej, jednakże na glebach suchych i piaszczystych żyje krócej, a na zbyt
wilgotnych łatwo zagniwa. Gatunek wytrzymały na mrozy. Uprawa: Roślina łatwa w
uprawie. Sadzi się ją wiosną lub wczesną jesienią. Przed sadzeniem warto
przekopać glebę na głębokość ok.35cm. Dobrze jest zasilić liliowce 2-3 razy w
sezonie (od III do VIII) nawozem mineralnym lub organicznym. Szczególnie dobrze
wpływa na barwę i wielkość kwiatów nawożenie potasem i fosforem. W czasie
kwitnienia roślina jest szczególnie wrażliwa na niedobór wilgoci w podłożu.
Warto usuwać przekwitłe pędy, a potem żółte liście. Dobrze znosi przesadzanie,
chociaż dekoracyjne są dopiero duże, rozrośnięte kępy, najlepiej robić to w IV
lub VIII-IX. Sadzimy o 2cm głębiej niż rosły poprzednio. Aby zapobiec
rozrastaniu się chwastów i utracie wilgoci z podłoża, warto rośliny wyściółkować
torfem, korą lub słomą. Rozmnażanie: Przez podział w
VIII, zimą lub w III-IV. Można też wysiewać nasiona jesienią, ale kiełkują w
niewielkim procencie, a siewki rosną bardzo wolno. Otrzymujemy wtedy oczywiście
mieszańce i możemy w ten sposób łatwo i przyjemnie stworzyć własne odmiany.
Zastosowanie: Doskonały
gatunek zarówno do niewielkich ogrodów przydomowych, większych ogrodów
naturalistycznych jak i do dużych parków. Nadaje się na klomby, rabaty na
brzegu drzew i krzewów, obwódki wokół oczek wodnych, do tworzenia grup
jednogatunkowych. Kwiaty liliowców nie nadają się do wazonów ze względu na
jednodniową trwałość.
Pochodzenie i opis: Europa,
Azja, także gatunek rodzimy (głównie na wyżynach południowej Polski, rzadziej na
Mazowszu i Mazurach), rośnie w poszyciu lasów liściastych, szczególnie bukowych
i dębowych oraz niezbyt gęstych zaroślach. Nie występuje w górach. Wysokość
10-20cm. Wytwarza krótkie, ciemnobrązowe łuskowate kłącza. Tworzy bardzo szybko
rozrastający się i zaborczy kobierzec. Liście Wymagania: Gatunek
wymagający. Potrzebuje stanowiska półcienistego lub cienistego, ciepłego.
Doskonale czuje się pod koronami drzew i krzewów. Przylaszczce nie przeszkadza
sąsiedztwo korzeni drzew. Gleba powinna być wilgotna, próchniczna, ciepła i
koniecznie wapienna (zasadowa lub obojętna). Najlepsza jest dla niej gleba
ciężka i gliniasta. Nie będzie natomiast rosła na glebie piaszczystej, suchej i
kwaśnej. Jest odporna na mróz i dobrze znosi nasze zimy. Uprawa: Warto przed
posadzeniem przylaszczki przekopać glebę z kompostem i ziemią gliniastą. Co roku
późną jesienią (lub ewentualnie późną wiosną) warto obłożyć rośliny kompostem
liściowym. Nie wymaga okrycia na zimę. Przylaszczka nie lubi częstego
przesadzania. Liście przylaszczki są chętnie zjadane przez ślimaki. Rozmnażanie: Przez wysiew
nasion zaraz po dojrzeniu w zimnym inspekcie. Nasiona kiełkują bardzo łatwo
(ok.30dni), ale siewki są bardzo delikatne i wymagają sporej wilgotności i
ocienienia (dlatego samosiewy najczęściej giną z przesuszenia). Można też
stosować podział po kwitnieniu (V-VI lub w VIII). Rozmnożone rośliny dość dobrze
się przyjmują i kwitną wcześniej niż rośliny rozmnożone z nasion. Zastosowanie: Jako runo
parkowe pod drzewami i krzewami, w alpinarium, najlepiej w niewielkich grupach
pośród kamieni, na wiosenne rabaty. Roślina lecznicza, młode liście stosowane są
w chorobach nerek, pęcherza moczowego i wątroby. Napar z suchych liści jest
stosowany przy zapaleniach i krwawieniach w jamie ustnej.
Pochodzenie i opis: Mieszańce
otrzymane w wyniku krzyżowania gatunków północnoamerykańskich (H.sanquinea
x H.micrantha). Wysokość 40-70cm. Łodyga częściowo drewniejąca.
Tworzy rozetki z wyrastającymi nagimi pędami kwiatostanowymi. Liście sercowate,
klapowane, czasem z jasnymi plamkami. Kwiaty różowe, czerwone lub białe, małe,
dzwonkowate, zebrane w luźne, wiechowate kwiatostany, osadzone na cienkich
szypułkach. Kwiaty drżą przy najmniejszym nawet podmuchu wiatru (stąd nazwa).
Kwitnienie w V-VIII. Żurawka ta jest ozdobna zarówno z kwiatów jak i z liści. Wymagania: Lubi stanowisko
słoneczne lub lekko ocienione, chłodne i wilgotne. Nie znosi prażącego słońca.
Gleba powinna być świeża, żyzna, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym,
dobrze zdrenowana, lekko wilgotna. Źle rośnie na glebach suchych i
piaszczystych. Może przemarzać w czasie mroźnych, bezśnieżnych zim. Uprawa: Należy sadzić w
sąsiedztwie gatunków mało ekspansywnych, które nie będą zagłuszać delikatnej
żurawki. Podlewać w czasie suszy (inaczej rozetki liściowe łatwo przysychają).
Przed zimą warto kępki żurawki okryć przewiewnym materiałem np. gałązkami drzew
iglastych (inaczej liście będą brązowieć, a w czasie wyjątkowo silnych mrozów
część egzemplarzy wypada). Po kilku latach pozostawania w tym samym miejscu kępy
zaczynają zasychać od środka, ponadto z wiekiem przyziemna łodyga ma tendencję
do wyrastania ponad powierzchnię gruntu. Należy wtedy należy roślinę podzielić
lub ukorzenić oderwaną rozetkę i przesadzić. Rozmnażanie: Przez podział w
IV-V lub przez sadzonki z piętką, a czasem nawet z nowymi korzeniami w VIII-X.
Ważne jest ukorzenianie w piasku, ponieważ sadzonki łatwo zagniwają. Są to
sposoby mało wydajne. Można też stosować wysiew nasion. Zastosowanie: W lekko
zacienionym miejscu ogródka skalnego, na obwódki rabat, na małych powierzchniach
pod krzewami, na kwiat cięty. Warto posadzić w dużych grupach, nawet po 20
roślin razem.
Wymagania: Lubi stanowisko
półcieniste lub cieniste (odmiany pstrolistne wymagają więcej światła),
osłonięte przed bezpośrednim słońcem, chłodne, o dużej wilgotności powietrza. W
półcieniu rośliny rozwijają się słabiej, ale mają większe liście. W głębokim
cieniu liście dwubarwne bledną, a jednobarwne stają się mocno zielone. Na słońcu
natomiast liście drobnieją, tracą połysk i mogą być narażone na przypalanie.
Gleba powinna być stale wilgotna, próchniczna o odczynie lekko kwaśnym lub
obojętnym. Podłoże nie może przesychać, gdyż duża blaszka liściowa wyparowuje
ogromne ilości wody z rośliny. Im bardziej słoneczne stanowisko, tym
wilgotniejsza powinna być gleba, na której rosną funkie. Uprawa: Funkie możemy sadzić
od wiosny do wczesnej jesieni. Przed sadzeniem warto wzbogacić glebę w kompost
lub torf. Od czasu do czasu powinno się zasilać funkie nawozami organicznymi.
Glebę wokół roślin należy utrzymywać stale wilgotną, natomiast unikać polewania
liści. Warto wokół roślin wysypać 5-centymetrową warstwę ściółki, np.kory,
wilgotnego torfu lub kompostu. Usuwać ślimaki i śliniki, które chętnie żerują na
liściach zwłaszcza w wilgotne wiosny. Wycinać przekwitłe kwiatostany. Starszych
roślin lepiej nie przesadzać, gdyż wolą dłużej rosnąć w jednym miejscu. Rośliny
można przyspieszać. W tym celu karpy wykopujemy jesienią, sadzimy je do doniczek
i dołujemy w skrzyni inspektowej zabezpieczając przed mrozem. Od II partiami
wnosimy rośliny do szklarni o temperaturze 12-15oC. Po miesiącu
otrzymujemy ulistnione rośliny z pędami kwiatostanowymi.
Rozmnażanie: Przez podział w IV-V lub zimą (bardziej intensywny, na odcinki
nawet jednopąkowe). Możliwy jest siew jesienią, ale materiał potomny wykazuje
duże rozszczepienie cech. Zastosowanie: Dobrze
prezentuje się pod niezbyt gęstymi drzewami i krzewami. Świetnie komponuje się w
nasadzeniach wokół oczek wodnych. Stosowana też na zacienione rabaty w grupach
wieloodmianowych lub wielogatunkowych. Doskonale nadaje się do uprawy w
pojemnikach, które zimą dołujemy w ogrodzie. Kwiaty nadają się do wazonów. Warto
pamiętać o późnym rozpoczynaniu wegetacji u funkii io dziurze na rabacie aż do
maja.
|
Byliny
zimujące w gruncie to różnorodna grupa roślin wieloletnich zielnych.
Większość z nich bez problemu znosi nasze zimy, niektóre wymagają okrycia
lub osłonięcia przed nadmiarem zimowej wilgoci. Znajdziemy tu rośliny na
pełne słońce jak i cieniolubne, wymagające żyznych dobrze uprawionych gleb
jak i doskonałych na nieużytki, dorastające do 2,5 metra, jak i niewiele
odrastające od ziemi. Kwitną od wczesnej wiosny do środka zimy, wiele
wytwarza jedynie ozdobne liście. 
Dekoracyjność:
Ta interesująca roślina rzadko jest sadzona w naszych ogrodach, choć zasługuje
na rozpowszechnienie. Tym, którzy widzą acenę pierwszy raz kojarzyć się ona może
z małą, płożącą różyczką, gdyż jej pokrój i drobne listki do złudzenia
przypominają liście róży. Pod koniec lata i całą jesień ozdobą aceny są
charakterystyczne kuliste, kolczaste owocostany. Acena jest doskonała do
szczelnego zadarniania niewielkich powierzchni. Jest łatwa w uprawie. Mimo
wrażliwości części nadziemnej na mróz, gatunek polecany do szerszego stosowania
w naszych ogrodach.
Dekoracyjność:
Piękne kwiaty, długie kwitnienie.
Dekoracyjność:
Letnie kwiaty. 
Pochodzenie
i opis: Występuje w Europie i na Syberii, także gatunek rodzimy, jest to roślina
typowo stepowa. W naturalnym środowisku objęty jest ochroną gatunkową, ponieważ
jest bardzo rzadki (niewielkie skupiska można podziwiać na lubelszczyźnie,
kielecczyźnie, w poznańskim). Wysokość do 60cm. Tworzy kępki prostych, skąpo
owłosionych pędów. Pędy są dwojakiego rodzaju: płonne oraz kwiatostanowe. Liście
wielodzielne, pierzaste, pojawiające się po kwitnieniu. Pędy nadziemne czernieją
i zamierają w drugiej połowie lata. Kwiaty złoto żółte, osadzone pojedynczo na
wierzchołkach pędów. Kwitnienie w III-V. Kwiaty rozwijają się stopniowo.
Otwierają się tylko w czasie słonecznej i bezwietrznej pogody. Po kwitnieniu na
roślinie tworzą się charakterystyczne zielone owoce, podobne do owocu morwy.
Owoce te łatwo opadają po dojrzeniu (VI). Wytwarzają bardzo dużo nasion. Rośnie
kilka lat w tym samym miejscu.
Gatunek,
którego na pewno nie powinno zabraknąć w żadnym ogrodzie. Zdobycie jej nie
stanowi problemu, gdyż wystarczy uszczknąć jedną rozetkę (która najczęściej jest
już ukorzeniona) i wsadzić do ziemi. W krótkim czasie jedynym naszym problemem
dotyczącym dąbrówki będzie jej nadmierne rozprzestrzenianie się. Doskonała w
miejscach, gdzie zależy nam na szybkim zadarnieniu i wyeliminowaniu chwastów,
tam gdzie nie chce rosnąć trawa.
Coraz
częściej uprawiany, ale ciągle nie doceniany gatunek o bardzo niewielkich
wymaganiach. U nas w Polsce jest bardzo pospolitym gatunkiem podgórskich i
górskich łąk (chyba porównywalny z krwawnikiem pospolitym na łąkach nizinnych).
Tak więc można go przywieźć do ogródka jako pamiątkę z wakacji (pod warunkiem,
że nie wykopiemy go w Parku Narodowym ani rezerwacie). Dzięki przywrotnikowi
nasza rabata zyska delikatną żółtozieloną barwę kwiatów i srebrnoszary kolor
liści, które po deszczu dodatkowo mienią się kropelkami wody.
Jest
to doskonała roślina dla początkujących ogrodników lub po prostu miłośników
ogródków skalnych. Smagliczka bowiem w krótkim czasie i przy niewielkich
zabiegach uprawowych daje piękny efekt. Już z daleka przyciąga wzrok swoimi
żółtymi kaskadami kwiatów, pojawiającymi się wiosną, a po lekkim przycięciu
także i na jesieni. Cieszy się popularnością ze względu na znikome wymagania i
bardzo szybki wzrost. Jeżeli mamy duży ogród, to możemy pozwolić smagliczce
samej się rozsiać, gdyż wytwarza dużą ilość nasion, które łatwo wschodzą.
Jest
on niewątpliwie jednym z symboli wiosny, bardzo często spotykany w czasie
wiosennych wycieczek po lasach i parkach. Jego drobne lecz bardzo liczne białe
kwiaty już z daleka przyciągają wzrok wśród bezlistnych i smutnych jeszcze
drzew. Decydując się na ten gatunek zawilca musimy jednak pamiętać, że po
kwitnieniu cała część nadziemna stopniowo zanika, pozostawiając pustą przestrzeń
na rabacie. 
Pochodzenie
i opis: Rośnie w całej Europie i w Azji, także gatunek rodzimy (Polska
południowo-wschodnia), rosnący na suchych, słonecznych zboczach, czasem w
widnych zaroślach, na glebach wapiennych. Tworzy długie, podziemne rozłogi.
Wysokość 15-40cm. Liście złożone, jasnozielone, osadzone na długich ogonkach.
Łodygi wyprostowane, z jednym kwiatem na wierzchołku. Kwiaty duże, czysto białe,
delikatnie pachnące. Kwitnienie w IV-VI (pojedyncze kwiaty mogą się pojawić
jeszcze pod koniec lata). Owocostany białe bawełniste, nasiona zaopatrzone w
puch. Roślina rozrasta się silnie dzięki rozłogom i jest ekspansywna. Gatunek
chroniony w naturalnych stanowiskach. 
Jest
to gatunek, którego nie powinno zabraknąć na żadnej jesiennej rabacie bylinowej.
Cała roślina zachwyca dostojnym wzrostem, żywozielonym kolorem liści, ale przede
wszystkim pięknymi, wdzięcznymi kwiatami. Przy odrobinie trudu włożonego w
przygotowanie gleby pod zawilce mieszańcowe, w krótkim czasie otrzymamy silne i
bardzo ekspansywne rośliny. 
Pochodzenie
i opis: Rośnie dziko w północnej Afryce, na Wysp
ach
Kanaryjskich, w Europie. Wytwarza mięsiste, grube kłącza. Wysokość 40-70cm.
Tworzy wzniesioną kępę, rzadką i wymagającą podpory w czasie silnych wiatrów.
Liście złożone, trójdzielne, niebieskawo zielone, żółknące po kwitnieniu. Kwiaty
w barwach zależnych od odmiany, o charakterystycznym kształcie, zebrane po kilka
do kilkunastu na jednym pędzie kwiatostanowym. Kwitnienie w V-VI. Owocem są
mieszki. Orliki łatwo się rozsiewają. Zawiera substancje trujące. Należy do
bylin krótkowiecznych.
Gęsiówka
obok smagliczki, żagwinu, ubiorka wiecznie zielonego oraz płomyka szydlastego
należy do najbardziej popularnych bylin skalnych obficie kwitnących wiosną i
została wraz z nimi zaliczona do tzw. wiosennej piątki skalnej. Zaletą gęsiówki
są oczywiście przede wszystkim jej wspaniałe białe kwiaty, które wiosną
całkowicie przykrywają roślinę. 
Należy
do podstawowych gatunków bardzo chętnie uprawianych w naszych ogrodach. Zawciąg
jest efektowny przez cały rok, dekoracyjny jest niewątpliwie jego
poduszeczkowaty pokrój, trawiaste liście oraz kwiaty ukazujące się przez całe
lato. Ponadto jest to gatunek bardzo odporny i ma wiele zastosowań – od ogrodu
skalnego, poprzez rabaty i obwódki aż po kwiat cięty.
Popularna
roślina ogrodowa, lubiana za swój imponujący wzrost i piękne ulistnienie oraz za
delikatne wczesnoletnie kwiaty (szczególnie męskie). Dodatkową zaletą tego
gatunku jest jego niewybredność. Stanowi doskonałe uzupełnienie zacienionych i
wilgotnych zakątków ogrodu. 
Bardzo
wdzięczna i dobrze znana, choć dość rzadko uprawiana bylina. Zachwyca przede
wszystkim wspaniałym dywanowym pokrojem i pięknie błyszczącymi liśćmi,
utrzymującymi się na roślinie przez cały rok. Od kształtu liści wywodzi się
polska nazwa – liście przypominają odcisk końskiego kopyta. Sporej wprawy wymaga
natomiast odnalezienie kwiatów kopytnika, które są tak niepozorne, że niemal
niezauważalne. Wielu początkujących ogrodników rezygnuje z uprawy kopytnika po
pierwszych nieudanych próbach, ponieważ jest to gatunek dość wymagający. Warto
jednak poznać jego upodobania, by móc cały rok cieszyć oko jego widokiem w
naszym ogrodzie. 
bez
walorów zdobniczych, dzwonkowate, leżące na ziemi, brązowe, nieprzyjemnie
pachnące. Kwitnienie w III-V. Kwiaty owadopylne – głównie zapylane przez muszki
padlinowe (zwabia je zapach a nie barwa kwiatu). Możliwe także samozapylenie.
Owocem jest omszona torebka. Nasiona rozsiewane są przez mrówki, dzięki
obecności elajosomów*. Cała roślina charakterystycznie
korzennie pachnie. Rozrasta się powoli. Gatunek częściowo chroniony w naturalnym
środowisku. Cała roślina lekko trująca.
Pochodzenie
i opis: Półkula północna, także gatunek rodzimy, wapienne skały, nasłonecznione
połacie piętra alpejskiego. Wysokość 20-30cm. Tworzy rozetę liściową, powyżej
której rozwijają się pędy kwiatostanowe. Liście łopatkowate, matowo zielone,
owłosione. Kwiatostany koszyczkowe, osadzone pojedynczo na wierzchołku słabo
ulistnionej łodygi. Barwa fioletowa o żółtym środku. Kwitnienie w V-VI – jest to
najwcześniej kwitnący aster. Roślina krótkowieczna.
