[Rośliny od A do Z]  [Materiał nauczania]  [Ciekawe strony]  [Kontakt

 

Strona Główna
Rośliny jednoroczne
Rośliny dwuletnie
Byliny niezimujące
Byliny cebulowe
Byliny zimujące
Drzewa liściaste
Krzewy liściaste
Drzewa iglaste
Krzewy iglaste
Rośliny doniczkowe
Rośliny szklarniowe
Bibliografia


Rośliny cebulowe


Pod tym określeniem kryją się gatunki wytwarzające cebule, choć do grupy tej zaliczamy także np. krokusy, które mają bulwy, ale uprawą i wymaganiami przypominają rośliny cebulowe. Wszystkie opisane tu gatunki spędzają nasze zimy w gruncie w postaci części podziemnej, a lato chętnie przeczekują poza gruntem, w przewiewnych, suchych miejscach. Większość roślin cebulowych kojarzy nam się  z wiosną, choć wiele gatunków wytwarza kwiaty dopiero latem lub nawet jesienią.


budowa cebuli         galeria zdjęć         tulipany        narcyzy        lilie        hiacynty       rośliny drobnocebulowe     uprawa     pędzenie


 


rośliny wielkocebulowe
rośliny drobnocebulowe

Hyacinthus orientalis - hiacynt wschodni

Tulipa fosteriana - tulipan Fostera

Tulipa greigii - tulipan Greiga

Tulipa x hybrida - tulipan mieszańcowy

Tulipa kaufmanniana - tulipan Kaufmanna

Narcissus x hybridus - narcyz ogrodowy

 

Allium giganteum - czosnek olbrzymi

Allium karataviense - czosnek karatawski

Allium moly - czosnek południowy

Chionodoxa luciliae - śnieżnik lśniący

Colchicum autumnale - zimowit jesienny

Crocus vernus - krokus wiosenny (szafran)

Eranthis hyemalis - rannik zimowy

Fritillaria imperialis - szachownica cesarska

Fritillaria meleagris - szachownica kostkowata

Galanthus nivalis - śnieżyczka przebiśnieg

Iris reticulata - kosacieć żyłkowany

Leucojum vernum - śnieżyca wiosenna

Muscari botryoides - szafirek drobnokwiatowy

Ornithogalum umbellatum - śniedek baldaszkowaty

Scilla siberica - cebulica syberyjska


Podobne a jednak różne ...

 

Marzec-kwiecień to czas kwitnienia dwóch bardzo do siebie podobnych gatunków:

śnieżycy wiosennej - Leucojum vernum (zdj. lewe)

śnieżyczki przebiśniega - Galanthus nivalis (zdj.prawe)


 

Budowa cebuli 

 

    Rys. 1.  Schemat budowy cebuli na przykładzie jednorocznej cebuli tulipana.

                1. łuska zewnętrzna (okrywająca)

                2. łuski wewnętrzne (spichrzowe)

                3. zawiązek części nadziemnej (liście, pęd kwiatostanowy, części kwiatu)

                4. zawiązki cebul przybyszowych (przyszłorocznych)

                5. piętka (przekształcony, silnie skrócony pęd)

                6. korzenie

 

Na zdjęciu od lewej cebule: narcyza, tulipana, kosaćca, szafirka


 

Allium giganteum - czosnek olbrzymi

Pochodzenie: Pochodzi z Himalajów, gdzie jest rośliną stepową.

Dekoracyjność: Ogromne fioletowe, letnie kwiatostany. Najwyższy z uprawianych czosnków.

Opis: Jest to roślina o cebulach wieloletnich, okrytych jasną łuską zewnętrzną. Wysokość do 150 cm. Liście tworzą rozetę, są szerokie, wywinięte i leżące na podłożu. Liście mają kolor niebieskawy. Kwiaty drobne, fioletowe, zebrane w duże zbite i główkowate baldachy na wierzchołku nagiego, grubego pędu kwiatostanowego. Kwitnienie w VI-VIII. Po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają. Jeżeli nie przytniemy przekwitłych kwiatów, to w ich miejsce pojawia się owoc - torebka wypełniona nasionami.

Wymagania: Doskonale rośnie w miejscach słonecznych, ciepłych, osłoniętych, na glebach przepuszczalnych, lekkich, bogatych w wapń.

Uprawa:  Cebule sadzi się do gruntu we IX-X. Przed zimą warto przykryć cebule warstwą kory lub słomy. Wykopywanie późnym latem, najlepiej co 4-5 lat. Cebule wymagają przechowywania w miejscu przewiewnym i suchym.

Zastosowanie: Doskonale nadaje się do tworzenia grup jednogatunkowych na letnich rabatach. Doskonale nadaje się na kwiat cięty. Owocostany wykorzystuje się do suchych kompozycji. 

Rozmnażanie: Roślina tworzy dużo cebulek przybyszowych, dzięki którym można łatwo rozmnożyć ten gatunek. Rośliny kwitną po 2-3 latach. Ponadto można wysiewać nasiona (XII-III pod osłonami lub w IV do gruntu). Nasiona wschodzą w temperaturze ok 10-15oC. Pikujemy kępkami. Kwitnące rośliny uzyskujemy po 3 latach.


Allium karataviense - czosnek karatawski

Pochodzenie: Rośnie dziko w górach Azji Środkowej, na górskich stokach i luźnych zaroślach.

Dekoracyjność: Szerokie liście o morskiej barwie, stosunkowo duży kulisty kwiatostan, dekoracyjny owocostan nadaje się do zasuszania.

Opis: Roślina cebulowa, cebula okrągła, błyszcząca, o gładkiej szarej łusce okrywającej. Z cebuli wyrastają 2, rzadziej 3 szerokie, mięsiste, rozkładające się na boki liście. Wysokość rośliny w czasie kwitnienia to ok. 25 cm. Kulisty kwiatostan pojawia się na szczycie dość długiej, nieulistnionej łodygi. Kwiaty początkowo białe, wraz z przekwitaniem stają się jasnoróżowe, kwitnienie w V.

Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste. Gleba lekka, wapienna. W czasie rozwoju wymaga systematycznego podlewania. Odznacza się dużą mrozoodpornością.

Uprawa: Cebule sadzimy we IX-X. Wykopywanie co kilka lat w celu rozrzedzenia i rozmnożenia.

Zastosowanie: Do sadzenia pojedynczo na trawnikach lub w ogrodach skalnych. Owocostany do suchych kompozycji.

Rozmnażanie: Przez oddzielanie cebul potomnych lub wysiew nasion na jesieni (rośliny kwitną wtedy po 2-3 latach uprawy)

 


Allium moly - czosnek południowy (czosnek złocisty)

Pochodzenie: Pochodzi z Hiszpanii i Południowej Francji.

Dekoracyjność: Żółte wiosenne kwiatostany.

Opis: Jest to roślina o cebulach wieloletnich, okrytych białą łuską zewnętrzną. Wysokość do 30 cm. Liście szarozielone, trawiaste, lekko wzniesione. Kwiaty drobne, żółte, zebrane w baldachy na wierzchołku nagiego pędu kwiatostanowego. Kwitnienie w V-VI. Po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają. 

Wymagania: Doskonale rośnie w miejscach słonecznych, ciepłych, osłoniętych, choć znosi lekki półcień. Cebule sadzimy na glebach przepuszczalnych, lekkich, bogatych w wapń.

Uprawa:  Cebule sadzi się do gruntu we IX-X. Przed zimą warto przykryć cebule warstwą kory lub słomy. Wykopywanie późnym latem, najlepiej co 5-6 lat. Cebule wymagają przechowywania w miejscu przewiewnym i suchym.

Zastosowanie: Doskonale nadaje się do tworzenia dużych grup z innymi wiosennymi roślinami cebulowymi. Można go sadzić w ogrodach skalnych oraz pod drzewami i krzewami. Nadaje się na kwiat cięty.

Rozmnażanie: Roślina tworzy dużo cebulek przybyszowych, dzięki którym można łatwo rozmnożyć ten gatunek. Łatwo daje samosiew.


Chionodoxa luciliae - śnieżnik lśniący

Pochodzenie: Góry Grecji, Cypru i Turcji.

Dekoracyjność: Delikatne, wczesnowiosenne kwiaty.

Opis: Niska roślina cebulowa. Dorasta do 15 cm. Wytwarza drobne białe cebule wieloletnie, okryte jasnobrązową łuską. Kwiaty dzwonkowate, niebiesko fioletowe z jasnym środkiem, zebrane w luźne groniaste kwiatostany. Kwitnienie w III-IV. Liście wąskie trawiaste.

Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste. Gleba żyzna, próchniczna, stale lekko wilgotna.

Uprawa: Cebule wykopujemy średnio co 3 - 4 lata, po kwitnieniu (w VI). Przechowujemy je w miejscu przewiewnym, nie nasłonecznionym, przykryte torfem lub piaskiem. Wysadzanie cebul w połowie IX. Na zimę należy zagony z cebulami przykryć słomą lub torfem.

Zastosowanie: Na wiosenne rabaty bylinowe, w połączeniu z innymi roślinami cebulowymi, na obwódki rabat cebulowych (ze względu na niewielkie wymiary), do ogrodów skalnych, do tworzenia grup na trawnikach, do obsadzania przestrzeni pod drzewami i krzewami.

Rozmnażanie: Oddzielanie cebul przybyszowych latem, przez wysiew nasion we IX (łatwo daje samosiew). Można też dzielić rozrośnięte kępy po kwitnieniu i mniejsze kępki od razu sadzić na nowe miejsce.

 

 


Colchicum autumnale - zimowit jesienny

Pochodzenie: Rośnie dziko w Europie (także w Polsce), w Afryce Północnej. Tworzy duże bulwy okryte łuską.

Dekoracyjność: Jesienne kwiaty.

Opis: Wysokość rośliny nie kwitnącej ok. 30 cm, a kwiatów ok. 25 cm. Liście dość szerokie i długie, pojawiają się wiosną a zasychają wczesnym latem. Roślina kwitnie w stanie bezlistnym. Kwiaty podobne do krokusów, wyrastające po kilka-kilkanaście z jednej bulwy. Kwiaty zrośnięte od samej ziemi w długą rurkę (nasada kwiatu i zalążnia znajdują się w ziemi i torebka nasienna tworzy się pod ziemią, a na powierzchni gruntu pojawia się dopiero na wiosnę następnego roku), liliowe, fioletowe lub białe. Kwitnienie przypada na VIII-X. Cała roślina jest trująca - posiada trującą, mutagenną kolchicynę.

Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste. Gleba zasobna, lekko wilgotna, próchniczna. Dobrze znosi mrozy.

Uprawa:

Zastosowanie: Do tworzenia grup bylinowych na trawnikach, pod drzewami i krzewami, do ogrodów skalnych.

Rozmnażanie: Przez oddzielanie bulw przybyszowych po wykopaniu w VII. Z nasion wysiewanych w VI (rośliny tak rozmnożone kwitną po 4-5 latach).


Crocus vernus - krokus wiosenny (szafran)

Pochodzenie:  Rośnie dziko w Europie Środkowej. W Polsce rośnie dziko w Tatrach, Gorcach, Bieszczadach. Największe stanowiska krokusów (gatunki - Crocus heuffelianus i Crocus scepusiensis znajdują się na Polanie Chochołowskiej i Hali Gąsiennicowej w Tatrach).

Dekoracyjność:  Wczesnowiosenne fioletowe i żółte kwiaty, trawiaste liście z białym paskiem.

Opis: Gatunek wytwarza jednoroczne bulwy okryte łuskami (a nie jak się często mylnie podaje - cebule!!!). Wysokość ok. 15 cm. Liście trawiaste często z białym paskiem po środku. Kwiat nie jest zróżnicowany na kielich i koronę, u dołu zrośnięty w długą rurkę, zbudowany z 6 płatków o fioletowej, białej lub żółtej barwie i żółtych pylnikach (z szafranu zbiera się pyłek - najdroższą przyprawę świata). Coraz częściej spotyka się odmiany z barwnymi paseczkami na płatkach. Kwitnie w III-IV.  Liście i kwiaty wyrastają niemal równocześnie. Liście żółkną i zasychają w V/VI. 

Wymagania: Dobrze rośnie na stanowiskach wilgotnych i słonecznych. Gleba najlepiej próchniczna, wilgotna całą wiosnę, dobrze zdrenowana, o odczynie lekko kwaśnym lub obojętnym. Bardzo dobrze znoszą niskie temperatury. Niska temperatura sprzyja kwitnieniu, a zbyt wysoka (np. gdy trzymamy pędzone krokusy w mieszkaniu) - tworzeniu liści (słabsze kwitnienie).

Uprawa: Uprawa w płodozmianie podobnie jak u tulipana (drugi rok po oborniku, jesienią nawóz zielony). Sadzenie do gruntu we wrześniu. Głębokość sadzenia - 6-8 cm. Przed zimą zagony należy okryć korą lub torfem. Wykopywanie (jeżeli jest konieczne, najlepiej co 2-3 lata) w VI. Przechowywanie w temp. 20-23oC. Bulwy mogą być pędzone w I-III na sprzedaż w okresie Dnia Kobiet i Wielkanocy.

Zastosowanie: Doskonale nadaje się do tworzenia grup, szczególnie w połączeniu z fioletowo i żółto kwitnącymi roślinami. Bardzo dobrze wygląda w ogrodzie skalnym oraz w grupach na trawniku. Doskonała roślina do pędzenia. Gatunek miododajny.

Rozmnażanie: Przez oddzielanie bulw przybyszowych od zamierającej bulwy matecznej w okresie letniego spoczynku. Z jednej bulwy każdego roku powstaje kilka bulw przybyszowych. Do gruntu sadzi się je jesienią.

Istnieją także gatunki krokusów jesiennych, zakwitających we IX i X, w stanie bezlistnym (np. Crocus speciosus). Sadzimy je do gruntu już w VIII.


Eranthis hyemalis - rannik zimowy

Pochodzenie:  Rośnie dziko w Europie Południowej i Azji Mniejszej.

Dekoracyjność:  Wczesnowiosenne żółte kwiaty otoczone kołnierzykiem liści.

Opis: Gatunek wytwarza bulwy korzeniowe. Wysokość ok. 10 cm. Pierwsze liście osadzone w okółkach, po 3 na szczycie ogonka, tworzą kryzę pod kwiatami i rozwijają się razem z kwiatami. Następnie, po kwitnieniu, pojawiają się gęste liście właściwe i torebkowate owoce (zdjęcie po lewo). Latem część nadziemna stopniowo zupełnie zanika. Kwiat nie jest zróżnicowany na kielich i koronę, zbudowany jest z 6-8 płatków o intensywnej żółtej barwie i delikatnym zapachu. Rośliny są niskie i delikatne, ale doskonale widoczne z daleka na tle śniegu, kwitną bowiem już w II-III, kwitnienie jest długie i obfite.  Po kwitnieniu bardzo łatwo zawiązuje nasiona, umieszczone w zielonych torebkach. Nasiona te bardzo łatwo rozsiewają się po ogrodzie, dając obfity samosiew.

Wymagania: Dobrze rośnie na stanowiskach wilgotnych i półcienistych lub słonecznych, ciepłych, osłoniętych od wiatrów. Gleba najlepiej próchniczna, wilgotna, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.

Uprawa: Bulwy wykopujemy jeszcze przed całkowitym zaschnięciem liści, a do gruntu sadzimy we IX. Przed sadzeniem warto namoczyć bulwy przez dobę w letniej wodzie (napęczniałe szybciej zaczną się rozwijać). W czasie wegetacji rośliny wymagają systematycznego podlewania i nawożenia. Przed zimą warto przykryć rośliny torfem lub korą.

Zastosowanie: Doskonale nadaje się do tworzenia grup szczególnie w połączeniu z fioletowo kwitnącymi roślinami, najlepiej cebulowymi. Bardzo dobrze wygląda pod drzewami i krzewami. Długo rośnie w jednym miejscu. Nadaje się do sadzenia w niewielkich grupach w ogródkach skalnych.

Rozmnażanie: Przez oddzielanie nowych bulw lub podział starych (co 2-3 lata) po wykopaniu w V. Podzielone bulwy można od razu wysadzić do gruntu lub przechować je do jesieni w wilgotnym torfie. Można też rozmnażać rannik przez nasiona wysiewane w maju do skrzyneczek. Nasiona kiełkują następnej wiosny. Po dwóch latach uzyskujemy bulwki, które jesienią sadzimy do gruntu. Rośliny produkowane z nasion kwitną po 3-4 latach od wysiewu. Daje gęsty samosiew (na zdjęciu - siewki wśród floksa szydlastego).

 


Fritillaria imperialis - szachownica cesarska

Pochodzenie: Pochodzi z Iranu i Afganistanu.

Dekoracyjność: Wspaniałe, królewskie kwiaty, gęste ulistnienie.

Opis: Roślina wytwarza duże, wrażliwe na wysychanie cebule pozbawione łusek okrywających. Cebule nieprzyjemnie pachną. Pęd kwiatostanowy dorasta do 100 cm. Jest sztywny, w dolnej partii gęsto ulistniony. Dodatkowo liście wierzchołkowe tworzą nad kwiatostanem "pióropusz". Kwiaty duże, dzwonkowate, ułożone po kilka w okręgu na szczycie łodygi. Kwiaty najczęściej intensywnie pomarańczowe, rzadziej żółte lub białe. Kwitnienie pod koniec IV. Cała roślina zawiera trującą imperialinę.

Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste (na słońcu krócej kwitnie). Gleba musi być żyzna, przepuszczalna i dobrze zdrenowana, gdyż cebule nie znoszą wody stojącej w glebie. W czasie wzrostu wymaga regularnego podlewania i nawożenia nawozami wieloskładnikowymi.

Uprawa: Cebule mogą rosnąć wiele lat w jednym miejscu. Jeżeli musimy je przesadzić, to warto zrobić to szybko, bez zbędnego przechowywania, gdyż cebula bardzo łatwo wysycha. Jeżeli musimy ją przechować to musi ona być zabezpieczona wilgotnym torfem lub trocinami.

Zastosowanie: Do tworzenia grup z innymi roślinami cebulowymi (w tym samym czasie kwitną już wczesne tulipany, narcyzy i hiacynty). Na kwiat cięty.

Rozmnażanie: Oddzielanie cebulek przybyszowych w VI.


Fritillaria meleagris - szachownica kostkowata

Pochodzenie: Rośnie dziko na podmokłych łąkach Europy i Azji. Rośnie także dziko w Polsce i jest pod całkowitą ochroną gatunkową.

Dekoracyjność: Delikatne oryginalne kwiaty.

Opis: Roślina cebulowa, cebule delikatne, łatwo wysychające. Dorasta do 35 cm. Liście trawiaste, delikatne, nieliczne. Kwiaty duże dzwonkowate, zwisające. Wyrastają na wierzchołku pędu, po 1-3 sztuki, są białe, fioletowe lub purpurowe z charakterystycznym rysunkiem przypominającym szachownicę. Kwitnienie w IV.

Wymagania: Stanowisko półcieniste, chłodne, wilgotne (wyjątek wśród cebulowych). Źle znosi dłuższe okresy suszy.

Uprawa: Przesadzanie cebul co kilka lat. Podobnie jak poprzedni gatunek, nie znosi przechowywania i powinien być sadzony do gruntu od razu po wykopaniu.

Zastosowanie: Do obsadzania brzegów oczek wodnych, na brzeg ogrodu skalnego

Rozmnażanie: Oddzielanie cebul przybyszowych.

 


Galanthus nivalis - śnieżyczka przebiśnieg

Pochodzenie: Jest to nasz gatunek rodzimy, objęty całkowitą ochroną. Rośnie dziko w lasach liściastych południowej części naszego kraju, gdzie tworzy gęste kępy.

Dekoracyjność: Białe, wiosenne kwiaty, wyrastające wprost ze śniegu, tworzące duże kwitnące plamy.

Opis: Jest to roślina o cebulach wieloletnich, okrytych delikatną, łatwo odpadającą łuską zewnętrzną. Gatunek długowieczny. Wysokość do 20 cm. Liście wąskie, długie, sinozielone, wyrastają tuż po kwiatach. Kwiaty białe, lekko pachnące, umieszczone pojedynczo na wierzchołku pędu kwiatostanowego. Budowa kwiatu bardzo charakterystyczna - 6 płatków zebranych jest w dwóch okółkach - 3 płatki zewnętrzne są znacznie dłuższe od wewnętrznych i zakrywają je. 3 płatki wewnętrzne są krótkie i posiadają na końcach zielone paski. W czasie gwałtownych zmian temperatur płatki zamykają się. Kwitnienie w II - III, trwa ok. 10 dni, znacznie dłużej gdy utrzymują się chłody. Po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają. Jeżeli nie przytniemy przekwitłych kwiatów, to w ich miejsce pojawia się owoc - torebka wypełniona nasionami roznoszonymi przez mrówki. Dlatego też w lesie możemy spotkać całe łany tych wdzięcznych roślin. Przebiśnieg często jest mylony ze śnieżycą wiosenną, kwitnącą w zbliżonym czasie (nieco później).

Wymagania: Doskonale rośnie w miejscach półcienistych i wilgotnych, na glebach zasobnych w próchnicę, przepuszczalnych, o odczynie lekko zasadowym. Poza tym jest mało wymagająca i łatwa w uprawie.

Uprawa: Po wyschnięciu liści (VI-VII) wykopujemy cebule (nie musimy tego robić częściej niż co 4 lata), czyścimy i przechowujemy w wilgotnym torfie lub trocinach, możliwie krótko ze względu na łatwe wysychanie cebulek. Wysadzamy ponownie do gruntu już w VIII/IX.

Zastosowanie: Doskonale nadaje się do tworzenia grup jednogatunkowych lub w połączeniu z innymi tak wcześnie kwitnącymi roślinami. Bardzo dobrze wygląda pod drzewami i krzewami. Nadaje się do sadzenia w niewielkich grupach w ogródkach skalnych. Nie nadaje się do sadzenia na trawnikach. Stosowany też jako kwiat cięty. Roślina miododajna. Roślina trująca.

Rozmnażanie: Roślina tworzy dużo cebulek przybyszowych, dzięki którym można łatwo rozmnożyć ten gatunek. Ponadto roślina daje obfity samosiew, jeżeli w porę nie przytniemy przekwitniętych kwiatów. Rośliny rozmnożone z nasion kwitną po ok. 6 latach.

Istnieją odmiany przebiśniegów o kwiatach pełnych, które zamiast pylników mają dodatkowe okółki płatków kwiatowych.

 


Hyacinthus orientalis - hiacynt wschodni

Pochodzenie: Rośnie dziko w basenie Morza Śródziemnego.

Dekoracyjność: Zbite, groniaste, pachnące kwiatostany.

Opis: Wytwarza duże, wieloletnie cebule. Liście szerokie, mięsiste, otaczające pęd kwiatostanowy. Kwiaty zebrane w groniaste kwiatostany, fioletowe, granatowe, różowe, białe, intensywnie pachnące. Kwiaty pojawiają się równocześnie z tulipanami botanicznymi, w IV/V.

Wymagania: Najlepiej rośnie na glebach wilgotnych ale nie mokrych, żyznych, o odczynie obojętnym. Stanowisko ciepłe, słoneczne.

Uprawa: Cebule sadzimy do gruntu od poł. IX do X. Po wystąpieniu pierwszych przymrozków zagony należy przykryć stroiszem, korą lub torfem. Wczesną wiosną wymaga nawożenia azotowego i intensywnego podlewania w czasie suszy. Po kwitnieniu rośliny ogławiamy (obrywamy kwiaty zostawiając mięsisty, zielony pęd kwiatostanowy). Wykopywanie cebul rozpoczyna się pod koniec VI. Przez lato cebule przechowujemy w przewiewnych pomieszczeniach w temperaturze najpierw 25oC, a następnie w 17oC.

Zastosowanie: Na wiosenne kwietniki, do ogrodów skalnych, na kwiat cięty, do pojemników jako roślina pędzona, nawet na Boże Narodzenie.

Rozmnażanie: Przez oddzielanie cebulek przybyszowych, ale współczynnik rozmnażania jest bardzo niewielki. Więcej roślin uzyskamy w wyniku drążenia, borowania lub nacinania cebul. Drążenie to usuwanie piętki cebuli, borowanie to wyrywanie całej piętki, a nacinanie to uszkadzanie ostrym nożem piętki cebuli. W warunkach wysokiej temperatury i wilgotności powietrza i podłoża wewnątrz piętki powstaje klon drobnych nowych cebulek. Cebulę z klonem cebul sadzi się bez odrywania, do góry piętką na jesieni. Hiacynty można też rozmnażać przez sadzonki łuskowe oraz in vitro.

 


Iris reticulata - kosacieć żyłkowany

 

Pochodzenie: Pochodzi z Kaukazu.

Dekoracyjność: Fioletowe wiosenne kwiaty.

Opis: Wysokość ok. 20 cm. Wytwarza niewielki, lekko wydłużone cebule okryte suchą łuską, z nerwami ułożonymi w charakterystyczną kratkę. Liście trawiaste, sztywne. Kwiaty pojedyncze, typowe dla rodzaju, fioletowe, kwitnienie w III, jednocześnie z liśćmi. Kwiaty są stosunkowo duże, a cała roślina wygląda jak miniaturka kosaćców germańskich.

Wymagania: Stanowisko osłonięte, słoneczne, gleba przepuszczalna, próchniczna, stale lekko wilgotna.

Uprawa: Do gruntu wysadzamy we IX. Przed zimą cebule należy dobrze okryć torfem, korą lub stroiszem. Cebule mają tendencje do drobnienia i zanikania. Wykopujemy w VI, gdy liście jeszcze są zielone. Na glebach lekkich, piaszczystych nie trzeba wykopywać cebul co roku, na glebach cięższych wykopujemy, aby zapobiec zagniwaniu cebul latem w glebie.

Zastosowanie: Na rabatach wiosennych, do ogrodów skalnych, do tworzenia grup na trawnikach.

Rozmnażanie: Oddzielanie cebul przybyszowych po wykopaniu w VI.

 


Leucojum vernum - śnieżyca wiosenna

Pochodzenie: Jest to nasz gatunek rodzimy, objęty całkowitą ochroną. Rośnie dziko na wilgotnych górskich łąkach i w górskich lasach.

Dekoracyjność: Białe, wiosenne kwiaty.

Opis: Jest to roślina o cebulach wieloletnich, okrytych jasną łuską zewnętrzną. Wysokość 15-20 cm. Liście wąskie, długie, ciemnozielone. Kwiaty białe, umieszczone po 1-2 na wierzchołku pędu kwiatostanowego, delikatnie pachnące. Okwiat nie jest zróżnicowany na kielich i koronę, składa się z 6  płatków równej długości, z żółtą plamką na końcu każdego płatka. Kwitnienie w III-IV. Po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają. Jeżeli nie przytniemy przekwitłych kwiatów, to w ich miejsce pojawia się owoc - torebka wypełniona nasionami. Śnieżyca często jest mylona z przebiśniegiem, kwitnącym w zbliżonym czasie (nieco wcześniej).

Wymagania: Doskonale rośnie w miejscach półcienistych i bardzo wilgotnych, na glebach zasobnych w próchnicę,  lekko gliniastych. Poza tym jest mało wymagająca i łatwa w uprawie.

Uprawa: Po wyschnięciu liści (VII) wykopujemy cebule (nie musimy tego robić częściej niż co 4 lata), czyścimy i przechowujemy. Wysadzamy ponownie do gruntu już w VIII.

Zastosowanie: Doskonale nadaje się do tworzenia grup jednogatunkowych lub w połączeniu z innymi tak wcześnie kwitnącymi roślinami. Bardzo dobrze wygląda pod drzewami i krzewami. Nadaje się do sadzenia w niewielkich grupach w ogródkach skalnych. Roślina trująca.

Rozmnażanie: Roślina tworzy dużo cebulek przybyszowych, dzięki którym można łatwo rozmnożyć ten gatunek. Ponadto roślina daje obfity samosiew, jeżeli w porę nie przytniemy przekwitniętych kwiatów.

 


Muscari botryoides - szafirek drobnokwiatowy, szafirek groniasty

Pochodzenie: Rośnie dziko w Europie Południowej.

Dekoracyjność: Niebieskie (szafirowe) kwiaty, rośliny tworzą gęste niebieskie dywany.

Opis: Jest to roślina o cebulach wieloletnich, okrytych szarymi łuskami zewnętrznymi. Wysokość 15-20 cm. Liście wąskie, długie, ciemnozielone. Kwiaty niebieskie, okwiat zrośnięty, dzięki czemu kwiaty wyglądają jak małe kuleczki. Kwiaty zebrane w groniaste kwiatostany. Z jednej cebuli wyrasta 3-8  pędów kwiatostanowych. Kwitnienie w IV-V.

Wymagania: Doskonale rośnie w miejscach półcienistych lub słonecznych, na glebach zasobnych w próchnicę, przepuszczalnych, niezbyt wilgotnych. Poza tym jest mało wymagający i łatwy w uprawie.

Uprawa: W VII wykopujemy cebule (nie musimy tego robić częściej niż co 4 lata), czyścimy i przechowujemy. Wysadzamy ponownie do gruntu już w VIII.

Zastosowanie: Doskonale nadaje się do tworzenia grup na trawnikach.  Nadaje się do sadzenia w niewielkich grupach w ogródkach skalnych. Cenny gatunek na kwiat cięty.

Rozmnażanie: Roślina tworzy dużo cebulek przybyszowych, dzięki którym można łatwo rozmnożyć ten gatunek. Wysadzamy je do gruntu w VIII. Ponadto można rozmnażać roślinę z nasion wysiewanych jesienią.

 

 

 


Narcyzy

Obok tulipanów należą do najbardziej rozpoznawalnych roślin ozdobnych. Gatunki wyjściowe dzisiejszych mieszańców (Narcissus x hybrida) pochodzą z basenu Morza Śródziemnego (Hiszpania, Portugalia). Typowe dla narcyzów są trawiaste, zielono niebieskie liście i pachnące kwiaty z charakterystycznym przykoronkiem ("trąbką"), w różnych odcieniach żółci i bieli. Są roślinami cebulowymi, o cebulach wieloletnich, okrytych jasnobrązową łuską. Kwiaty narcyzów wyrastają na wierzchołku nagiego pędu kwiatostanowego. Odmiany wielkokwiatowe wytwarzają jeden kwiat, a drobnokwiatowe kilka lub kilkanaście. Kwiaty rozwijają się w IV-V. Uprawa narcyzów przebiega zgodnie ze schematem uprawy roślin cebulowych. Cebule narcyzów wymagają nieco wyższej temperatury do ukorzeniania niż tulipany, stąd sadzenie powinno zakończyć się we IX. Narcyzy można podzielić ze względu na następujące kryteria:

1. Wielkość i ilość kwiatów na pędzie:

  • wielkokwiatowe (trąbkowe, wielkoprzykoronkowe, drobnoprzykoronkowe)

  • drobnokwiatowe, wielokwiatowe (N. triandus, N. cyclamineus, N. tazetta, N. jonquilla)

2. Wielkość i kształt przykoronka:

  • trąbkowe - przykoronek długi, najczęściej dłuższy od listków okwiatu

  • wielkoprzykoronkowe - przykoronek krótszy niż u trąbkowych, dłuższy o ok. 1/3 długości listków okwiatu

  • drobnoprzykoronkowe - przykoronek stanowi 1/3 długości listków okwiatu

  • o rozszczepionym przykoronku - przykoronek poszarpany, krótki

  • pojedyncze - o typowej budowie (6 listków okwiatu + przykoronek)

  • pełne - liczne listki okwiatu + wypełniony przykoronek

3. Pochodzenie:

  • od Nacissus pseudonarcissus - narcyzy trąbkowe, wielkoprzykoronkowe, o małym przykoronku

  • od Nacissus triandrus - narcyzy triandrus (na pędzie 1-6 kwiatów, kwiaty żółte lub białe, listki okwiatu wygięte lekko do tyłu, przykoronek krótki)

  • od Nacissus cyclamineus - narcyzy cyclamineus (kwiaty drobne, żółte, przykoronek długi i wąski, listki okwiatu odgięte do tyłu)

  • od Nacissus jonquilla - narcyzy jonquilla (kwiaty żółte, drobne, z krótkim przykoronkiem, po 2-6 na pędzie, pachnące) - popularnie nazywane żonkilami

  • od Nacissus tazetta - narcyzy tazetta (kwiaty białe, żółte lub dwubarwne, po kilka - kilkanaście na jednym pędzie, przykoronek krótki, pomarańczowy, kwiaty pachnące)

  • od Nacissus poeticus - narcyzy poeticus (kwiaty białe, z bardzo krótkim płaskim pomarańczowym przykoronkiem, jeden na pędzie, kwiaty pachnące)

Nacissus cyclamineus

Narcissus poeticus

Narcissus - pełny


Narcissus x hybridus - narcyz ogrodowy

Pochodzenie: Gatunki wyjściowe dzisiejszych mieszańców pochodzą przede wszystkim z Hiszpanii i Portugalii, a nawet z Chin i Japonii.

Dekoracyjność: Wiosenne kwiaty do ogrodu i wazonu.

Opis: Jest to roślina o cebulach wieloletnich, okrytych jasnobrązową łuską zewnętrzną z wyraźnym unerwieniem. Cebule przybyszowe powstają wewnątrz cebuli matecznej, w kątach łusek spichrzowych. Liście trawiaste, równowąskie. Kwiaty sześciolistkowe, najczęściej żółte lub białe ze zrośniętym przykoronkiem w środku. Przykoronek może być różnej długości i kształtu, a także może mieć zupełnie inną barwę niż płatki okwiatu (w zależności od odmiany). Kwiaty najczęściej delikatnie pachnące, kwitnienie w IV-V. Wysokość kwitnących roślin do ok. 40 cm. Cała roślina jest trująca, sok może działać drażniąco na skórę.

Wymagania: Gatunek dość wymagający. Gleba przed sadzeniem musi być dobrze przygotowana (podobnie jak dla tulipana - patrz "Uprawa cebulowych") Nie znosi gleb ciężkich i podmokłych, a także łatwo wysychających, piaszczystych. Toleruje gleby lekko kwaśne. Uprawa na pełnym słońcu lub tylko lekkim półcieniu. Podobnie jak wszystkie cebulowe najlepiej rośnie, gdy wiosna jest chłodna i wilgotna. Gdy wiosną brakuje opadów należy rośliny systematycznie podlewać, szczególnie w czasie intensywnego wzrostu i kwitnienia. Narcyzy wymagają systematycznych dawek nawozów mineralnych, podobnie jak tulipan, szczególnie w okresie rozwoju liści i tworzenia pąków kwiatowych. Mniej odporne na mróz niż tulipan, dlatego wymagają okrycia na zimę.

Uprawa:  Przebiega zgodnie z ogólnym schematem uprawy cebulowych. Jeżeli uprawiamy cebule amatorsko na kwitnienie, to można je przesadzać co 3-4 lata. Jeżeli natomiast zależy nam na produkcji cebul (oraz w przypadku pędzenia cebul), należy cebule wykopywać co roku, po wcześniejszym ogłowieniu kwiatów i uschnięciu liści. Po wykopaniu cebul należy je obsuszyć i poczekać, aż cebule potomne będą się bez problemu odrywać od piętki cebuli matecznej. Przechowujemy przez lato w miejscu zabezpieczonym przed słońcem, przewiewnym, w temperaturze ok. 18oC.

Zastosowanie: Typowe byliny wiosny, do tworzenia grup ogrodowych na wiosennych rabatach z innymi roślinami cebulowymi, odmiany niskie drobnokwiatowe do ogrodów skalnych. Można je sadzić pod drzewami i krzewami. Doskonała roślina na kwiat cięty, szczególnie w okresie Wielkanocy. Coraz częściej produkowany jako wiosenna roślina doniczkowa (odmiany drobnokwiatowe). Jak większość cebulowych, świetnie nadaje się do pędzenia.

Rozmnażanie: Przez cebule przybyszowe, choć współczynnik rozmnażania tą metodą jest niski. Sporządzanie sadzonek łuskowych (kilka łusek połączonych fragmentem piętki), dzięki czemu uzyskujemy ok. 6 razy więcej cebul, ale okres produkcji trwa aż 3 lata.


Ornithogalum umbellatum - śniedek baldaszkowaty (śpioszek)

Pochodzenie: Pochodzi z Kaukazu, w Europie zdziczały. W Polsce zdziczały rośnie na południu i zachodzie kraju.

Dekoracyjność: Białe gwiazdkowate kwiaty.

Opis: Roślina cebulowa, cebule jednoroczne, drobne, wytwarzające liczne cebule przybyszowe. Liście wąskie, trawiaste. Kwiaty białe, gwiazdkowate, zebrane w baldachogrona na nagich pędach kwiatostanowych. Kwiaty otwierają się tylko w słoneczne dni. Kwitnienie w V. W krótkim czasie roślina tworzy gęstą kępę powstałą z licznych nowych cebulek przybyszowych.

Wymagania: Roślina bardzo mało wymagająca. Nawet zapomniana, radzi sobie w ogrodzie. Stanowisko słoneczne lub półcieniste. Gleba żyzna, stale lekko wilgotna. Roślina całkowicie mrozoodporna.

Uprawa: Cebule sadzi się w VIII/IX. Przesadzamy cebule co kilka lat, jedynie w celu rozdzielenia zwartych kęp. Wykopujemy w VII i przechowujemy do momentu sadzenia w temp. ok. 20oC.

Zastosowanie: Do tworzenia grup na trawnikach i pod krzewami, do nasadzeń naturalistycznych, na brzegi rabat, na kwiat cięty (zachowuje świeżość przez ok. 2 tygodnie).

Rozmnażanie: Przez oddzielanie licznie tworzących się cebul przybyszowych lub przez wysiew nasion.

 


Scilla siberica - cebulica syberyjska

Pochodzenie: Pochodzi z Azji Mniejszej i Bałkanów.

Dekoracyjność: Wiosenne drobne kwiaty.

Opis: Roślina drobnocebulowa, cebule okryte purpurową łuską. Dorasta zaledwie do 15 cm. Liście wąskie, obejmujące nasadami pęd kwiatostanowy. Kwiaty zebrane w grono, drobne dzwonkowate, najczęściej intensywnie niebieskie, rzadziej różowe lub białe. Kwitnienie w III-IV.

Wymagania: Stanowisko słoneczne lub półcieniste. Gleba próchniczna, przepuszczalna, stale lekko wilgotna.

Uprawa: Cebula sadzimy do gruntu we IX-X. Wymagają okrycia na zimę.

Zastosowanie: Do tworzenia grup na trawnikach, pod drzewami i krzewami, do ogrodów skalnych. W krótkim czasie tworzy rozległe dywany. W ogrodach często dziczeje, łatwo się rozsiewa i "wędruje" po ogrodzie.

Rozmnażanie: Przez oddzielanie cebul przybyszowych, przez wysiew nasion jesienią do gruntu. Siewki kwitną po 2-3 latach.

 

 

 

 


Tulipany

Należą do najbardziej rozpoznawalnych roślin ozdobnych. Historia ich uprawy w Europie sięga XVI w., kiedy to przywieziono pierwsze okazy z Półwyspu Bałkańskiego. W XVI i XVII w. w Europie zapanowała moda na tulipany, a Holandia stała się ich istnym królestwem do dziś. W ogrodach i kwiaciarniach spotykamy najczęściej tulipany mieszańcowe, wyhodowane przez człowieka, określane wspólną nazwą Tulipa x hybrida. W Polsce rosną dziko dwa gatunki tulipana - Tulipa biebersteiniana i Tulipa silvestris - oba bez znaczenia w naszych ogrodach. Oprócz nich w uprawie znajduje się szereg gatunków botanicznych (opisanych poniżej), które w niczym nie ustępują mieszańcom stworzonym przez człowieka. Tulipany można podzielić ze względu na następujące kryteria:

1. Pochodzenie:

  • botaniczne (np. Tulipa kaufmanniana, Tulipa fosteriana, Tulipa tarda, Tulipa greigii)

  • mieszańcowe (ogrodowe)

2. Termin kwitnienia:

  • wczesne (III)

  • średnio wczesne (IV)

  • późne (V)

3. Wypełnienie kwiatów płatkami:

  • pojedyncze

  • pełne

4. Wygląd kwiatów:

  • papuzie

  • o postrzępionych płatkach (Fringed)

  • liliokształtne

  • o zazielenionych płatkach (Viridiflora)

  • Rembrandta (smugowane lub plamkowane)

  • Darwina (bardzo duże, wydłużone płatki)

  • Triumph (kwiaty duże, mocne)

 

tulipan o postrzępionych płatkach

 

tulipan pełny

 

tulipan Darwina

 

Tulipa tarda Tulipa kaufmanniana tulipan pojedynczy wczesny

Tulipa x hybrida - tulipan mieszańcowy

Pochodzenie: Mieszaniec powstały w wyniku krzyżowania gatunków dzikich (m. in. T. suaveolens, T. gesneriana, T. didieri).

Dekoracyjność: Wiosenne kwiaty, niektóre gatunki pasiaste ozdobne liście.

Opis: Roślina wielkocebulowa o cebuli jednorocznej okrytej słomiastą suchą łuską (cebula tunikowa). Liście szerokie, pokryte warstwą wosku, osadzone na pędzie kwiatostanowym. Pe kwiatostanowy nagi, najczęściej nierozgałęziony, z jednym kwiatem na wierzchołku. Kwiaty niezróżnicowane na kielich i koronę (nie ma zielonej "podsadki" pod płatkami). Płatki (listki okwiatu) zebrane po 3 w dwóch okółkach. Po kwitnieniu pojawia się wydłużony owoc (patrz zdjęcie obok), który należy usunąć (ogławianie), aby substancje pokarmowe wytwarzane przez zielone jeszcze liście gromadziły się w cebuli. Liście żółkną i zamierają dopiero w VI. Cebula mateczna też zamiera, a na jej miejsce pojawiają się cebule potomne (2-3 w zależności od współczynnika rozmnażania danej odmiany).

Wymagania: Stanowisko słoneczne, zaciszne, ciepłe. Gleba żyzna, dobrze uprawiona, piaszczysto gliniasta, dobrze zdrenowana, o odczynie zbliżonym do obojętnego.

Uprawa: Tulipan wymaga do prawidłowego wzrostu i kwitnienia bardzo dobrze przygotowanej gleby. Rok przed sadzeniem, późną jesienią należy zastosować obornik w ilości aż 400-500 kg/100 m2 !!!, a jesienią, tuż przed sadzeniem - przekopany nawóz zielony + nawozy potasowe i fosforowe oraz 1/3 dawki nawożenia azotowego w postaci siarczanu amonowego. Najlepszy termin sadzenia cebul to poł. IX - poł. X. Dokładny opis metod sadzenia znajduje się w dziale Uprawa bylin cebulowych. Nie należy opóźniać sadzenia cebul, gdyż niskie temperatury nie sprzyjają ukorzenianiu się cebul. Po wystąpieniu przymrozków należy zagony z wysadzonymi cebulami przykryć stroiszem, torfem lub liśćmi. Na wiosnę, gdy temperatura ustabilizuje się odkrywamy kiełkujące już cebule. Tulipan wymaga intensywnego nawożenia pogłównego. Przed pojawieniem się liści oraz na kilka dni przed kwitnieniem stosujemy po 1/3 dawki nawozów azotowych w postaci saletry lub saletrzaku. Ważną czynnością jest systematyczne podlewanie, szczególnie w okresie rozwoju liści oraz tuż przed kwitnieniem roślin. Systematycznie należy też odchwaszczać plantację, lustrować w celu usuwania chorób i szkodników, spulchniać glebę wokół roślin. Ważnym zabiegiem jest ogławianie tulipana, wykonywane po przekwitnięciu kwiatów. Pod koniec VI należy wykopać cebule tulipana (aby nie zostały porażone chorobami grzybowymi, aby je rozsadzić i posortować). Przez kilka dni po wykopaniu cebule suszymy i dopiero czyścimy i sortujemy. Cebule przechowujemy w dobrze wietrzonych pomieszczeniach, najpierw w temp. 20oC, następnie do końca przechowywania w 17oC. Czas ten jest bardzo ważny, gdyż wtedy właśnie tworzą się zawiązki kwiatów, łodyg i liści na przyszły rok.

Zastosowanie: Doskonała roślina do obsadzania wiosennych rabat, skwerów, kwietników, mis, pojemników. Odmiany wczesne doskonale nadają się do pędzenia na terminy zimowe (nawet na Boże Narodzenie). Jedna z podstawowych roślin na wiosenny kwiat cięty.

Rozmnażanie: Oddzielanie cebul powstałych na miejscu cebuli matecznej (jednorocznej). W jednym roku na miejscu cebuli matecznej tworzy się ok. 2-5 nowych cebul, z których wybiera się do dalszej reprodukcji tylko największe cebule. Z nasion rozmnaża się tylko w celach hodowlanych (do tworzenia nowych odmian).


Tulipany botaniczne


Tulipa fosteriana - tulipan Fostera

Od tego gatunku wywodzi się mieszańcowa grupa tulipanów Fostera. Są do gatunki niskie (20-50 cm), wcześnie kwitnące (III/IV), o dużych kwiatach (kwiaty największe wśród tulipanów botanicznych), najczęściej w barwach różowych, morelowych i czerwonych, mocno wydłużonych, często z czarno żółtą obwódką w u nasady. Pędy kwiatostanowe stosunkowo krótkie, niemal takiej samej długości co kwiaty. Liście ścielą się po ziemi. Odmiany z grupy Fostera mogą kilka lat rosnąć w jednym miejscu. Doskonale nadają się na wczesnowiosenne rabaty, do ogrodów skalnych, rzadko na kwiat cięty.


Tulipa greigii - tulipan Greiga

Od tego gatunku wywodzi się mieszańcowa grupa tulipanów Greiga. Są do gatunki niskie (15-30 cm), kwitnące w IV, o dużych dzwonkowatych kwiatach, silnie rozchylających się podczas słonecznych dni, najczęściej w barwach czerwonych, z zielono żółtą nasadą kwiatów, kwiaty często dwubarwne. Pędy kwiatostanowe krótkie, niemal takiej samej długości co kwiaty. Liście szerokie, pofałdowane, z purpurowymi plamkami i paskami. Odmiany z grupy Greigia mogą kilka lat rosnąć w jednym miejscu. Doskonale nadają się na wiosenne rabaty i do ogrodów skalnych.


Tulipa kaufmanniana - tulipan Kaufmanna

Najwcześniej kwitnąca grupa tulipanów botanicznych, kwitną już w III. Są do gatunki niskie (15-25 cm), o bardzo dużych kwiatach na stosunkowo krótkich pędach kwiatostanowych. Kwiaty najczęściej w barwach kremowych, żółtych, pomarańczowych i czerwonych, kwiaty często dwubarwne. Płatki zwykle spiczasto zakończone, rozchylające się szeroko na słońcu. Liście szerokie, z brązowymi smugami. Odmiany z grupy Kaufmanna mogą kilka lat rosnąć w jednym miejscu. Doskonale nadają się na wiosenne rabaty i do ogrodów skalnych.

Rośliny od A do Z
Galerie zdjęć
Porady ogrodnicze
Słowniczek
Uprawa roślin  
Rozmnażanie roślin
Kalendarz ogrodnika
Ozdobna flora Polski
Ogrody botaniczne
Arboreta
Ogrody historyczne
Ochrona roślin
Nasadzenia ogrodowe
Ciekawostki
Rośliny od A do Z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

© 2010 Anna Musur. Design by Szablony.Maniak.Pl.